"شەڕی بەندەرەکان"؛ سعودیە و ئیمارات بەرەو ڕووبەڕووبوونەوە؟

پەنجەرە

بۆ ماوەی دە ساڵ، سعودیە و ئیمارات وەک دوو هاوپەیمانی نزیک لە یەک، لە گۆڕەپانی یەمەن دەبینران، بەڵام ئێستا گۆڕەپانەکە گۆڕاوە بۆ شوێنی کێبڕکێیەکی توند و ئاشکرا، کە گەیشتووتە وەشاندنی گورزی سەربازیی.

ڕووداوە نوێیەکانی بەندەری مکەلا و ململانێی نفوز و دەسەڵات لە پارێزگای حەزرەمەوت، ئاماژەن بۆ قۆناغێکی نوێ لە پەیوەندییەکانی نێوان ڕیاز و ئەبوزەبی کە تێیدا "بەرژەوەندییە ستراتیژییەکان" لە "هاوپەیمانێتییە سەربازییەکان" جیا دەبنەوە.

تەقینەوەی ئاڵۆزییەکان؛ ڕووداوەکەی بەندەری مکەلا

شەوی ڕابردوو، سعودیە هێرشیکردە سەر  بەندەری "مکەلا"ـی پایتەختی پارێزگای حەزرەمەوت، ئەویش بەهۆی گەیشتنی دوو کەشتی لە ئیماراتەوە کە باس لەوە دەکرێت چەک و کەرەستەی سەربازییان هەڵگرتووە.

سعودیە گومانی هەبوو کە ئەم کەشتیانە چەک و کەرەستەی سەربازیی پێشکەوتوو بۆ هێزەکانی سەر بە ئیمارات (ئەنجومەنی ئینتیقالی باشوور) بگوازنەوە بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ هێزە هاوبەشەکان.

دوای ئەم هێرشەش کە بە هێرشێکی سنووردار ناودەبرێت، سعودیە لەڕێگەی بەیاننامەیەوە پەیامێکی توندی ناڕەزایەتی ئاراستەی ئەبوزەبی کردووە. لەو پەیامەدا ڕیاز جەختی کردووەتەوە کە هەر جوڵەیەکی سەربازی یان لۆجستی لە ناوچە ستراتیژییەکانی یەمەن بەبێ ڕەزامەندی فەرماندەیی هاوپەیمانان (سعودیە)، بە بەزاندنی سەروەری و تێکدانی سەقامگیری دادەنرێت.

ئەمە وەک بەیاننامەکە هۆشدارییەکی ڕاستەوخۆ بینرا کە سعودیە چیتر ڕێگە نادات ئیمارات بە ئارەزووی خۆی نەخشەی سەربازی لە ڕۆژهەڵاتی یەمەن بگۆڕێت.

پاشخانی کێشەکە؛ ململانێ لەسەر "باشوور"

کێشەی نێوان ئەم دوو وڵاتە تەنها پەیوەست نییە بە کەشتییەک یان بەندەرێک، بەڵکو ڕەگەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دوو دیدگای جیاواز بۆ داهاتووی یەمەن:

دۆسیەی جیابوونەوەی باشوور:
ئیمارات بە شێوەیەکی سەرەکی پاڵپشتی لە "ئەنجومەنی ڕاگوزەری (ئینتیقالی) باشوور" دەکات، کە داوای جیابوونەوەی باشووری یەمەن و گەڕانەوە بۆ دەوڵەتی پێش ساڵی ١٩٩٠ دەکەن.

ئیمارات دەیەوێت لە ڕێگەی ئەم هێزەوە کۆنترۆڵی بەندەرە ستراتیژییەکانی وەک (عەدەن و مکەلا) و دوورگەکانی وەک (سوقوترە و میون) بکات بۆ پاراستنی نفوز و هێڵە بازرگانییەکانی خۆی.

ستراتیژیی بەرپەرچدانەوەی سعودیە:
سعودیە مەترسی هەیە کە جیابوونەوەی باشوور ببێتە هۆی دروستبوونی دەوڵەتێکی لاواز کە لەژێر هەژموونی تەواوی ئیماراتدا بێت، ئەمەش دەبێتە هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی سعودیە و سنوورە درێژەکانی.

بۆیە سعودیە هێزی "قەڵغانی نیشتمان"ـی دروستکرد تا باڵانسی هێز لە باشووردا ڕابگرێت و ڕێگری لە فراوانبوونی هەژموونی ئیمارات بکات بەرەو پارێزگا دەوڵەمەندەکانی وەک حەزرەمەوت و مەهرە.

بۆچی دژی یەک وەستاونەتەوە؟

بەڕای شارەزایان، چەند هۆکارێک لەپشت ئەم دژیەک وەستاوییە هەیە، لەوانە:

کێبڕکێی ئابووریی:
سعودیە و ئیمارات لە ململانێیەکی تونددان بۆ بوون بە جەمسەری یەکەمی ئابووری لە ناوچەکەدا.

نەوت و ئۆپێك پڵەس:
ناکۆکییان هەیە لەسەر بڕی بەرهەمهێنانی نەوت.

هەژموونی هەرێمی:
ڕیاز خۆی بە ڕێبەری جیهانی عەرەبی دەزانێت، لە کاتێکدا ئەبوزەبی دەیەوێت سیاسەتێکی دەرەوەی سەربەخۆ و کاریگەرتر پەیڕەو بکات کە هەندێک جار لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی سعودیەدا یەکناگرێتەوە.

دۆخەکە بەرەو کوێ دەچێت؟
شارەزایانی سیاسی پێشبینی سێ سیناریۆ دەکەن:

بەردەوامیی "جەنگی سارد":
ئاڵۆزییەکان لە ئاستی ئێستادا دەمێننەوە، بەبێ ئەوەی بگاتە پێکدادانی ڕاستەوخۆ لە نێوان سوپای هەردوو و وڵات، بەڵام لە ڕێگەی گروپە یەمەنییەکانەوە (پڕۆکسی) فشار لەسەر یەکدی دروست دەکەن.

دابەشکردنی ناوچەی نفوز:
ڕەنگە لە کۆتاییدا بگەنە ڕێککەوتنێکی ناچاری کە تێیدا عەدەن و کەناراوەکان بۆ ئیمارات بن، و ناوچە ناوخۆییەکان و سنوورییەکان و پارێزگای حەزرەمەوت بۆ سعودیە بن.

قەیرانی گەورە لە هاوپەیمانی عەرەبی:
ئەگەر ئیمارات بەردەوام بێت لە پشتگوێخستنی هێڵە سوورەکانی سعودیە لە حەزرەمەوت، ئەوا ئەگەری هەیە سعودیە بە فەرمی کۆتایی بە بەشداری ئیمارات لە هاوپەیمانییەکە بهێنێت، ئەمەش نەخشەی سیاسی ناوچەکە بەتەواوی دەگۆڕێت.

بەگشتی دۆخی یەمەن ئێستا لە نێوان بەرداشی بەرژەوەندییەکانی ڕیاز و ئەبوزەبی دایە. ئەو ئاڵۆزییەی لە بەندەری مکەلا دەستیپێکرد، تەنها سەری شاخە سەهۆڵینەکەیە؛ لە ژێرەوە کێبڕکێیەکی قووڵ هەیە بۆ ئەوەی کێ دەبێتە باڵادەستی ڕەها لە یەکێک لە گرنگترین ناوچە جیۆپۆلیتیکییەکانی جیهان.