بکوژی بێدەنگ؛ مەترسییەکانی قارچکی ژەهراویی لەسەر مرۆڤ
٧ شوبات ٢٠٢٦ - ٦:٤٨ پاش نیوەڕۆ
پەنجەرە
ئەمڕۆ لە سنوری سلێمانی، هاوڵاتییەک گیانی لەدەستدا و هۆکاری گیان لەدەستدانی بۆ ژەهراویبوون بەهۆی قارچک یاخود غازی سۆپا دەگێڕدرێتەوە، ئەمەش سەرلەنوێ ئەو مشتومڕەی هێنایە ئاراوە کە چۆن ڕووەکێکی بچوک دەتوانێت کۆتایی بە ژیانی مرۆڤێک بهێنێت؟
لەم ڕاپۆرتەدا وردەکاریی ئەم پرسە دەخەینەڕوو.
قارچکی ژەهراویی چییە و بۆچی مەترسیدارە؟
قارچکی ژەهراوی بریتییە لەو جۆرە قارچکانەی کە ماددەی کیمیایی زیانبەخش بەرهەم دەهێنن وەک بەرگرییەک بۆ خۆیان.
بەپێی سەرچاوە زانستییەکان، مەترسیی ئەم قارچکانە لەوەدایە کە ژەهرەکەیان (بەتایبەت ژەهری ئامانیتین - Amanitin) بە کوڵان، سوورکردنەوە یان وشککردنەوە لەناو ناچێت.
ئەم ژەهرانە ڕاستەوخۆ هێرش دەکەنە سەر خانەکانی جگەر و گورچیلە و دەبنە هۆی لەکارکەوتنی خێرای ئەم ئەندامە هەستیارانە.
لە هەندێک حاڵەتدا، تەنیا خواردنی یەک پارچە لە قارچکێک بەسە بۆ کۆتاییهێنان بە ژیانی مرۆڤێکی پێگەیشتوو.
چۆن قارچکی ژەهراویی و ئاسایی لەیەک جیا دەکرێتەوە؟
ئەمە ئەو خاڵەیە کە زۆرترین هەڵەی تێدا دەکرێت. زانایانی ڕووەکناسی جەخت دەکەنەوە کە هیچ ڕێگەیەکی سادە و بینراو نییە بۆ ناسینەوەی قارچکی ژەهراوی لە ئاسایی.
زۆربەی ئەو دەنگۆیانەی لەناو خەڵکدا باون، سەرچاوەی زانستییان نییە، وەک:
بڕوابوون بە ڕەنگ: دەوترێت قارچکی ڕەنگاوڕەنگ ژەهراوییە، بەڵام هەندێک لە کوشندەترین قارچکەکان ڕەنگیان سپیی سادەیە.
بەکارهێنانی کەوچکی زیو: هەندێک پێیانوایە ئەگەر قارچک ژەهراوی بێت کەوچکی زیو ڕەش دەکات، کە ئەمە هەڵەیەکی کوشندەیە.
کاریگەریی ئاژەڵان: زۆر کەس وا دەزانن ئەگەر ئاژەڵێک لێی بخوات کەواتە سەلامەتە، بەڵام کۆئەندامی هەرسی ئاژەڵ جیاوازە و ڕەنگە ژەهرێک کاری تێنەکات کە مرۆڤ بکوژێت.
تاکە ڕێگەی زانستی: تەنیا لە ڕێگەی پشکنینی مایکرۆسکۆپی و تاقیگەیی یان ناسینەوەی ورد لەلایەن پسپۆڕانی بوارەکەوە دەتوانرێت جۆری قارچکەکە دیاریی بکرێت.
ڕێنماییە تەندروستییەکان بۆ هاووڵاتییان
بۆ دوورکەوتنەوە لە کارەساتی ژەهراویبوون، پزیشکان و شارەزایان ئەم ڕێنماییانە دەخەنە ڕوو:
خۆپاراستن باشترین دەرمانە:
هەرگیز قارچکێکی کێوی مەخۆ کە خۆت نەتچاندبێت یان لە سەرچاوەیەکی متمانەپێکراوی بازاڕ نەتکڕیبێت.
نیشانەکان بناسەوە:
نیشانەکانی ژەهراویبوون (دڵتێکچوون، ڕشانەوە، سکچوونی توند، ئازاری سک و سەرگێژخووردن) ڕەنگە دوای ٦ بۆ ٢٤ کاتژمێر دەربکەون.
هەندێکجار نەخۆشەکە هەست بە باشتربوون دەکات، بەڵام لەو کاتەدا ژەهرەکە خەریکی تێکشکاندنی جگەرە.
هەنگاوی خێرا:
ئەگەر گومانت کرد قارچکی ژەهراویت خواردووە، یەکسەر سەردانی فریاکەوتن بکە. ئەگەر کرا نموونەیەک لەو قارچکەی خواردووتە لەگەڵ خۆت ببە بۆ نەخۆشخانە تا پزیشکەکان بتوانن جۆری ژەهرەکە و چارەسەرەکەی دیاری بکەن.