تۆم باراک؛ ئەندازیاری نوێی وزە لە عێراق

 پەنجەرە

​بەیاننامە هاوبەشەکەی ١٦ی حوزەیرانی نێوان سەرۆک وەزیرانی عێراق و نێردراوی تایبەتی سەرۆکی ئەمریکا، کە تێیدا جەخت لەسەر پێدانی گەرەنتی ئەمنی بە کۆمپانیا ئەمریکییەکانی وەک HKN، WesternZagros، و Hunt کراوەتەوە، تەنها دەربڕینی نیازپاکی سیاسی نییە، بەڵکو گۆڕانکارییەکی ستراتیژی قووڵە لە پەیوەندییەکانی وزەی نێوان بەغدا، هەولێر و واشنتۆن.

 ئەم دەستپێشخەرییە دەستوێژێکی سیاسیی نوێیە کە دەیەوێت جومگە کێشەلەسەرەکانی کەرتی نەوت و غاز بجوڵێنێت، بەتایبەت لە کاتێکدا کە ئەم بابەتە دوو سەردەمی جیاواز لەخۆ دەگرێت؛ سەردەمێک کە تێیدا ئەم کۆمپانیایانە لە قۆناغی بەرهەمهێنانی چەند ساڵەدا بوون، و سەردەمێکی تر کە پەیوەستە بەو گرێبەستە نوێیانەی لە ساڵی ڕابردوودا واژۆ کراون، وەک گرێبەستی HKN لە کێڵگەی غازی میران و WesternZagros لە کێڵگەی تۆپتخانە-کوردەمیر.

 هێنانەناوەوەی ئەم گرێبەستە نوێیانە بۆ ناو هاوکێشەی گەرەنتییە ئەمنییەکان، ئاڵۆزییەکی یاسایی و دارایی گەورە دروست دەکات، چونکە هەردوو جۆری گرێبەستە کۆن و نوێیەکان لەسەر مۆدێلی "گرێبەستی بەشداری لە بەرهەمهێنان" (PSC) داڕێژراون؛ مۆدێلێک کە بەغدا لە مێژوودا بە توندی دژی وەستاوەتەوە و بە پێشێلکردنی سەروەریی نیشتمانیی بەسامانەکان وەسفی کردووە.

​لێرەوە پرسیارە ڕەخنەییەکە سەرهەڵدەدات: ئایا حکومەتی فیدراڵیی عێراق، لەژێر فشاری دیپلۆماسی و پێویستیی ڕاکێشانی وەبەرهێنانی ئەمریکیدا، ئامادەیە چاوپۆشی لە پرەنسیپە نەگۆڕەکانی پێشووی بکات و دان بەم جۆرە گرێبەستانەدا بنێت؟ ئەگەر ئەم ڕێککەوتنە نوێیانە بچنە بواری جێبەجێکردنەوە و بە هەمان مەرج و جۆری پێشوو مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت، ئەوا دەبێتە سەرکەوتنێکی سیاسی و دەستووریی گەورە بۆ ئیرادە و تێڕوانینی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە بەڕێوەبردنی دۆسیەی وزەدا، کە سەرەڕای فشارە قورسە یاساییەکانی دادگای فیدراڵی و ڕاگرتنی هەناردەکردنی نەوت لە ڕێگەی بەندەری جەیهانەوە، توانیویەتی مۆدێلی ئابووریی خۆی بپارێزێت. 

ئەم وەرچەرخانە ئەگەر بێتە دی، قۆناغێکی تەواو نوێ لە حوکمرانیی وزە و پەیوەندییەکانی نێوان ناوەند و هەرێم دەهێنێتە ئاراوە، کە تێیدا جۆرێک لە هاوسەنگیی ناچاریی نوێ یان "فیدراڵیزمی نەوتیی واقیعی" دەسەپێنرێت، کە تێیدا بەغدا ناچار دەبێت مەرجە داراییە سەرنجڕاکێشەکانی هەرێم بۆ کۆمپانیا بیانییەکان قبوڵ بکات بۆ ڕێگریکردن لە داڕمانی کەرتی وزە.

​لایەنێکی تری جێگای مشتومڕ و سەرنج لەم بەیاننامەیەدا، ناوهێنانی هەر سێ کۆمپانیای (HKN، WesternZagros، و Hunt) ە وەک "کۆمپانیای ئەمریکی". لە ڕووی شیکاریی ڕەخنەگرانەوە، ئەم پێناسەکردنە جۆرێک لە لێڵی و لادانی تێدایە؛ لە کاتێکدا HKN و Hunt کۆمپانیای ئەمریکین و بنکەیان لە تەکساسە، کۆمپانیای WesternZagros لە بنەڕەتدا کۆمپانیایەکی کەنەدی بووە (هەرچەندە دواتر لە لایەن وەبەرهێنەر و گرووپی دارایی فرەنیشتمانی یان ئەمریکییەوە پشتگیری کراوە یان خاوەندارێتی گۆڕاوە).

 بەکارهێنانی چەتری "کۆمپانیای ئەمریکی" بۆ هەموویان لە بەیاننامەیەکی فەرمیدا، ئاماژەیەکی ڕوونی سیاسییە بەوەی واشنتۆن تەواوی ئەو کۆمپانیایانەی لە هەرێمی کوردستان کاردەکەن و بەرژەوەندیی جیۆپۆلیتیکی و ئابووریی ئەمریکایان پێوە بەستراوەتەوە، وەک بەشێک لە ئاسایشی نیشتمانی و نفوزی ئابووریی خۆی لە عێراقدا سەیر دەکات. ئەمەش فشارێکی ناڕاستەوخۆیە لەسەر بەغدا کە ناتوانێت بە ئاسانی پشتگوێی بخات، چونکە پەیامەکە ڕوونە، بووژانەوەی ژێرخانی ئابووریی عێراق و سەقامگیرییەکەی، بەستراوەتەوە بە ڕێزگرتن لەو وەبەرهێنانە ستراتیژییانەی کە لەژێر چاودێری و پاراستنی ئەمریکادان، تەنانەت ئەگەر ئەوە پێویستی بە داڕشتنەوەی یاسای نەوت و گازی داهاتووی عێراق بێت بە شێوازێک کە بەرژەوەندییەکانی هەولێر و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان لەبەرچاو بگرێت.