هاوپەیمانیی سعودیە، پاکستان و تورکیا؛ هەنگاوێک بەرەو ئاسایشی چەند-قطبی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

بەهرۆز ڕەئوف لە شرۆڤەیەکدا بۆ پەنجەرە 

لە ماوەی دواییدا پەیوەندییە بەرگرییەکانی نێوان سعودیە و پاکستان بەرەو قۆناغێکی نوێ چووە و هەوڵەکان بۆ نزیککردنەوەی تورکیا لەم پێکهاتەیە، پرسیارێکی گرنگی ستراتیژی دروست کردووە: ئایا لەدایکبوونی هاوپەیمانییەکی سعودی–پاکستان–تورکیا دەتوانێت مۆدێلی ئاسایشی ناوچەکە بگۆڕێت؟

ئەو پەرەپێدانە هاوپەیمانیەی لە مەککەی سعودییە ئیمزاکرا تەنها ڕووداوێکی سەربازی نییە؛ بەڵکو نیشانەی گۆڕانی هەڵسوکەوتی دەوڵەتانی ناوچەکەیە. سعودیە، کە ساڵانێک پشت بە چەتر و هاوکاریی ئەمریکا دەبەست، ئێستا هەوڵ دەدات هەڵبژاردەی ستراتیژیی زیاتر بۆ خۆی دروست بکات. پاکستان، بەهۆی توانای سەربازی و ئەتۆمییەوە، دەتوانێت بۆ سعودیە جۆرێک لە پشتگیریی ستراتیژی دابین بکات. تورکیاش، بە توانای سەربازی، پیشەسازیی بەرگری و شوێنی جیوپۆلیتیکیی خۆی، دەتوانێت ئەم پەیوەندییە لە پەیوەندییەکی دوو لایەنەوە بگۆڕێت بۆ پێکهاتەیەکی سێ‌لایەنە.

بەڵام لێرەدا دەبێت جیاوازییەکی بنەڕەتی لەبەرچاو بگیرێت: دروستبوونی هاوپەیمانییەکی سیاسی–بەرگری بە مانای دروستبوونی هاوپەیمانییەکی کاریگەری هاوشێوەی ناتۆ نییە.

سعودیە، پاکستان و تورکیا هەموویان هەمان هەڕەشەی ستراتیژییان نییە. پاکستان سەرنجی سەرەکیی لەسەر هندستانە؛ سعودیە زیاتر لە ئاسایشی کەنداو، ئێران و هەڕەشەکانی ناوچەیی نیگەرانە؛ تورکیاش کۆمەڵێک بەرژەوەندیی جیاوازی لە سوریە، عێراق، قەفقاز، دەریای ناوەڕاست و پەیوەندییەکانی خۆی لەگەڵ ناتۆ هەیە. ئەم جیاوازییەی بەرژەوەندی دەتوانێت کۆسپێکی گەورە بێت لە بەستنی هاوپەیمانییەکی قووڵ و درێژخایەن.

لە ڕوانگەی Realism ـەوە، هاوپەیمانییەکی کاریگەر پێویستی بە هەڕەشەی هاوبەش، بەرژەوەندیی ستراتیژیی هاوبەش و ئامادەیی بۆ قوربانیدان لە پێناوی بەرگریی هاوبەش هەیە. ئەگەر ئەم سێ بنەمایە بەهێز نەبن، هاوپەیمانییەکە لەوانەیە زیاتر ببێتە ئامرازێک بۆ هەڵگرتنی کێشەی ئاسایشی هەر یەک لە ئەندامەکان، نەک سیستەمێکی یەکگرتووی بەرگری.

لەگەڵ ئەوەشدا، نابێت گرنگیی جیوپۆلیتیکیی ئەم پەرەپێدانە کەم بکرێتەوە. تەنانەت ئەگەر هاوپەیمانییەکە لە ڕووی سەربازییەوە سنووردار بێت، خۆی لە خۆیدا نیشانەی گۆڕانێکی گرنگە: دەوڵەتانی ناوچەکە نایانەوێت چیتر بە تەواوی پشت بە یەک زلهێز ببەستن.

لەبەر ئەمە، گرنگترین ئەنجامی هاوکاریی سعودیە، پاکستان و تورکیا لەوانەیە زیاتر هەوڵی دروستکردنی هەڵبژاردەیەکی ستراتیژیی جێگرەوە بێت. ئەمە واتە واشنگتن هێشتا هێزی سەرەکییە، بەڵام دەوڵەتانی ناوچەکە بە هەمان کات دەیانەوێت توانای خۆیان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەڕەشەکان زیاد بکەن، بەبێ ئەوەی تەواو پشت بە ئەمریکا ببەستن.

لە کۆتاییدا، پرسیاری سەرەکی ئەوە نییە کە «ئایا سعودیە، پاکستان و تورکیا دەبنە ناتۆیەکی نوێ؟»؛ پرسیاری گرنگتر ئەوەیە: ئایا ئەم پەیوەندییە دەتوانێت مۆنۆپۆلی ئاسایشی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کەم بکات و ناوچەکە بەرەو سیستەمێکی چەند-قطبی ببات؟

ئەگەر وەڵامی ئەم پرسیارە بەڵێ بێت، ئەوا گرنگیی ڕاستەقینەی ئەم هاوپەیمانییە لە ژمارەی تانک و فڕۆکە و مووشەکەکانیدا نییە؛ بەڵکو لەو گۆڕانە ستراتیژییەدایە کە دەڵێت ئاسایشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە هێواشی لە سیستەمێکی پشتبەستووی یەک‌قطبییەوە بەرەو هاوسەنگییەکی چەند-قطبی دەگوازرێتەوە.