جێگر یان ڕێگر

پەنجەرە

بەپێی مادەی ٦٩ لە دەستوری هەمیشەیی عێراقی فیدراڵی ساڵی ٢٠٠٥ پۆستی سەرۆک کۆمار دوو جێگری هەیە، ئەو دوو جێگرە وەک عورفێکی سیاسی کەسێک لە پێکهاتەی عەرەبی شیعی ئەبێت، ئەوی تر لە پێکهاتەی عەرەبی سونی ئەبێت، ئەمەش بە ئامانجی ڕاگرتنی هاوسەنگیە لە نێوان سێ پێکهاتە سەرەکەی عێراق. پێدەچێت لە ڕوانگەی ڕازیکردنی دڵی حزب و پێکهاتە سیاسی و ئاینیەکان بوونی فرە جێگری بۆ پۆستەباڵاکانی وەک سەرۆک کۆمار، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتەکان کارێکی گونجاو بێت چونکە لەڕێگەی پێدان و بەخشینەوەی ئەو پۆستانە ئەتوانرێت هاوسەنگی هێز لەنێوان حزب و پێکهاتە جیاوازەکان ڕابگیرێت بەڵام لە ڕوانگەی بەڕێوەبردن و ئیدارەی دەوڵەتەوە، دۆخی خراپی ئابوری و دارایی دروست ئەکات، هەروەها دەبێتە لەمپەری گەورە لەبەردەم چاودێری پەرلەمانی بۆ کابینە وزارییەکە. گەر دیقەت بدەین لەسەر ئاستی جیهان لە کۆی ١٩٣ دەوڵەت و سەرۆک و سەرۆک وەزیران لە ڕێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان کەمترینیان تەنانەت یەک جێگریان هەیە نەک دوان و سیان و زیاتر چونکە ئەزمونی بەڕێوەبردن دەریخستووە قەبارە و گەورەی هەیکەلیەتی ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتەکان زیانی زیاترە وەک لە سود.

ئەگەر سەرەنج بدەین دانانی دوو جێگر بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق، یاخود داتاشینی سێ بۆ چوار جێگر بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی کابینەی هەشتەمی حکومەتی عێراق وا بڕیارە لە سەرەتای هەفتەی داهاتوو دەنگی پێبدرێت لە پەرلەمان جگە لە ڕازیکردنی دڵی سەرۆک حزب و کوتلە سیاسییەکان لە هەبوونی پێگە و شوێن لە ناو کابینە حکومیەکە هیچ ئامانج و مەبەستێک لە باش بەڕێوەبردنی دەوڵەت و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری نیە، بەڵکو ئەو حزب و کەسانەی ئەو پۆستانە وەردەگرن زیاتر مەبەستیانە ببنە ڕوخسارێکی کۆمەڵایەتی سیاسی لە ناو خەڵک و حزبەکەی بۆ ئەوەی دەستکەوتێکی دارایی و کۆمەڵایەتی لە چوارچێوەی یاسا بپچڕنەوە بۆ مەرامی حزبی و شەخسی و عەشائیری خۆیان بەکاریبهێنن. سەرئەنجام ئەم جێگرانە یان ئەو وەزارەتە دووبارانەی بە ناوێکی کەمێک جیاوازەوە دەبنە بارێکی قورسی کارگێڕی و دارایی بەسەر بودجەی وڵاتەوە، هەروەها لە ڕووی بەڕێوەبردن و کارگێڕییەوە دەسەڵاتەکان تێکەڵ بەیەک ئەبن جیاکردنەوەی ئەستەم ئەبێت لە نێوان سەرۆک وەزیران و جێگرەکانی، لە نێوان وەزارەتێک بۆ وەزارەتێکی تر، لەنێوان دەستەیەک بۆ دەستەیەکی تر، هەر بۆ نمونە ئەگەر جێگرێکی سەرۆک وەزیران هەبێت بۆ کاروباری دارایی، ئەی کاری خودی وەزارەتی دارایی چی دەبێت؟ ئەگەر جێگرێکی سەرۆکی وەزیران هەبێت بۆ کاروباری ووزە، ئەی خودی وەزیری نەوت کە گازی سروشتیش بەڕێوەئەبات چ کارێکی دەبێت؟ ئەم بابەتە بۆ باقی وەزارەتەکانی تریش ڕاستە، ئەبێتە هۆی ئەوەی تەواوی بەرپرسیارێتی و دەسەڵاتەکان بەیەکدابچن، لە کۆتاییدا ڕەنگە پێویستی بە تەفسیر و تەئویلی یاسای و کارگێڕی زۆر هەبێت بۆ جیاکردنەوەی دەسەڵات و بەرپرسیاریەتیەکان، سەرئەنجام دامودەزگاکان توشی ئیفلیجی ئەبن و ڕەنگە هەر وەزیرێک کاری ئەوی تر بەهی وەزارەتەکەی خۆی بزانێت، وە بەپێچەوانەکەشیەوە هەر ڕاستە.

لە ڕوانگەی داراییەوە ئەو هەموو جێگر و وەزارەتە نا کاریگەر و چەند بارانە ئەبێتە هۆی ئەوەی لە ڕووی خەرجیەوە، پابەندی دارایی و خەرجیەکی زۆر و زەوەند بکەوێتە سەر شانی حکومەت و وەزارەتی دارایی چونکە هەر یەک لەو پۆستانە بە پلەی وەزیر کاردەکەن، بودجە و دەرماڵەی خەیاڵی مانگانەیان بۆ تەرخان ئەکرێت، دیسان پێویستیان  بە دابینکردنی شوێن و پاسەوان و کەژاوەی ئۆتۆمۆبێلی زۆر و گرانبەها هەیە، ئەمەش ئەبێتە هۆی ئەوەی هەر لەسەرەتاوە حکومەتێکی پڕ خەرجی لەسەر بنەمای سازان و تەوافوقی دروست بێت لەپێناو دۆزینەوەی پیشە و ئیش بۆ کوتلە و حزبە سیاسییەکان، هەموو مەبەست و ئامانجێک لەم کارەش بریتییە لە نەبوونی ئۆپۆزسیۆنێکی سیاسی ئیجابی و چالاک بۆ چاودێریکردنی کردنی دەسەڵات، کەواتە مەبەست لەم جۆرە حکومڕانیە کۆکردنەوەی یار و نەیارە لە دەوری کێکە گەورەکەی کابینەی هەشتەمی داهاتووی علی فالح زەیدی.