ئاڵۆزییەکانی ڕێڕەوی سەوز لە کەنداوی نەوت و بەربەستەکانی عێراق
٢٥ ئایار ٢٠٢٦ - ٧:٢٣ پاش نیوەڕۆ
پەنجەرە
بێنەبەر چاوی خۆت کە کاتژمێرەکە خەریکە دەوەستێت و وڵاتانی دەوروبەرمان لە کێبڕکێدان لەگەڵ کاتدا بۆ گەیشتن بە خاڵی "نێتی سفری کاربۆن"، لە کاتێکدا خۆیان سەرچاوەی سەرەکیی دابینکردنی نەوت و گازی جیهانن. ئەم دۆخە دژبەیەکە، ناو ناوەرۆکی ئەو ململانێ ژینگەییەیە کە ئێستا لە ناوچەکەدا دەگوزەرێت. لە لایەکەوە عومان و ئیمارات بەڵێنی گەورەیان داوە تا ناوەڕاستی ئەم سەدەیە خۆیان لە پاشماوە کاربۆنییەکان ڕزگار بکەن، وڵاتانی وەک سعوودیە و کوێتیش دە ساڵ زیاتریان بۆ خۆیان داناوە، و لە لایەکی تریشەوە وڵاتێکی وەک قەتەر هێشتا هەنگاوی شەرمنانە دەنێت و نایەوێت قوربانی بە پێگەی خۆی وەک زەبەلاحێکی بێ چەندی و چۆنی گازی سروشتی بدات. ئەم جیاوازییە لە ئاستی جددییەت و بەڵێنەکاندا، یەکەم نیشانەی پرسیار دەخاتە سەر یەکگرتوویی و هاوسەنگیی پرۆسە ژینگەییەکە لە ناوچەکەدا.
لە ناو ئەم هاوکێشە ئاڵۆزەدا، عێراق وەک یەکێک لە گەورەترین بەرهەمهێنەرانی نەوت، لە بارودۆخێکی زۆر نالەبارتردایە و بە تەواوی لە دواوەی کاروانی وڵاتانی دراوسێیەتی. عێراق تا ئێستاش بە دەست سووتاندنی گازی هاوەڵەوە دەناڵێنێت کە لە کاتی دەرهێنانی نەوتدا بە فیڕۆ دەچێت و ژینگەی ناوچەکەی ژەهراوکردووە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە وڵاتەکە خۆی پێویستییەکی زۆری بەو گازە هەیە بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا. ئەگەرچی حکومەتی عێراق لەم ساڵانەی دواییدا چەندین گرێبەستی گەورەی لەگەڵ کۆمپانیا جیهانییەکان واژۆ کردووە بۆ کۆکردنەوەی ئەم گازە و کەمکردنەوەی دەردانی پاشماوە زیانبەخشەکان، و تەنانەت چەند پڕۆژەیەکی سەرەتایی بۆ بەرهەمهێنانی وزەی خۆر ڕاگەیاندووە، بەڵام جێبەجێکردنیان بەهۆی گەندەڵی، ناسەقامگیری سیاسی و نەبوونی ژێرخانێکی گونجاوەوە زۆر خاوە. عێراق لە ڕووی دارایی و تەکنیکییەوە توانای کێبڕکێی لەگەڵ دەوڵەتانی دەوڵەمەندی کەنداو نییە و زیاتر وەک پاشکۆیەک لەم پرۆسەیەدا دەبینرێت، نەک کارەکتەرێکی سەرەکی.
ئەگەرچی هەندێک وڵاتی وەک عومان بە هۆی کەمبوونەوەی یەدەگی نەوتیانەوە ڕوویان لە وزەی نوێبووەوە کردووە و هەنگاوی باشیان ناوە، بەڵام کێشە ڕاستەقینەکە لە ئامرازەکانی گەیشتن بەم ئامانجانەدایە. وڵاتانی کەنداو زیاتر پشتیان بە تەکنەلۆژیای کۆکردنەوە و کۆگاکردنی کاربۆن بەستووە، کە ئەمەش جۆرێکە لە چارەسەری تەکنیکی بۆ ئەوەی بتوانن بەردەوام بن لە بەرهەمهێنانی نەوت بە ویژدانێکی ئاسوودەوە، لە کاتێکدا عێراق هێشتا تەنانەت نەگەیشتووەتە ئەو قۆناغەی کە بیر لە کۆکردنەوەی کاربۆن بکاتەوە چونکە هێشتا خەریکی سووتاندنی سەرەتاییترین سەرچاوەکانی گازی خۆیەتی.
پشتبەستن تەنها بە پڕۆژە دۆستانەکانی ژینگە بەبێ هەبوونی یاسا و باجی ڕوون، نەتەنیا لە عێراق بەڵکو لە تەواوی ناوچەکەدا ناتوانێت گۆڕانکاریی ڕاستەقینە دروست بکات. بازاڕە خۆبەخشەکانی کاربۆن کە لە ناوچەکەدا دروستکراون، زیاتر لە نمایشێکی ژینگەدۆستی دەچن نەک هەنگاوێکی کاریگەر، چونکە هیچ هاندەرێکی ڕاستەقینە یان سزایەکی یاسایی نییە کە کۆمپانیا گەورەکان ناچار بکات دەردانی گازە زیانبەخشەکان کەم بکەنەوە.
لە کۆتاییدا، پەیامەکە ڕوونە؛ تەکنەلۆژیا و بەڵێنەکان بەبێ سیاسەت و یاسای توند و بەبێ چاکسازی بنەڕەتی بێسوودن. لە کاتێکدا ئەوروپا و ئەمریکا سیستمی باج و پێدانی ئیمتیازی یاسایی پەیڕەو دەکەن، ناوچەی کەنداو و عێراق هێشتا لە ڕووی داڕشتنی سیاسەتی گشتگیرەوە لە دواوەن. عومان لەوانەیە نموونەیەکی باش بێت بۆ داهاتوو، بەڵام بێ دەستێوەردانی ڕاستەقینەی حکومەتەکان بۆ سەپاندنی باجی کاربۆن، کۆتاییهێنان بە سووتاندنی گاز لە عێراق، و گۆڕینی داهاتی نەوت بۆ وزەی پاک، بەڵێنەکانی گەیشتن بە نێتی سفر تەنها وەک دروشمی سەر کاغەز دەمێننەوە. ناوچەکە ناتوانێت تەنها بە گۆڕینی ناوی پڕۆژەکان و بەبێ چارەسەرکردنی واقیعی خنکێنەری ژینگەیی و ئابووری خۆی، لەو قەیرانە ژینگەییە جیهانییە ڕزگار بکات کە خۆی بەشێکە لە هۆکارەکەی.
