کاتێک نیشتمانی نەوت لە تاریکیدا دەخنکێت: چۆن هاوینی ٢٠٢٦ بووە گۆڕستانی ستراتیژیی کەرتی وزە لە عێراقدا؟
٢ حوزەیران ٢٠٢٦ - ٥:٢١ پاش نیوەڕۆ
پەنجەرە
لەگەڵ هاتنی هاوینی ساڵی ٢٠٢٦، عێراق تەنها ڕووبەڕووی شەپۆلێکی تینی گەرمای وەرزی نەبووەتەوە، بەڵکو کەوتووەتە ناو تونێلێکی تاریک لە داڕمانی تەواوەتی کەرتی وزەدا کە هاوشێوەی لە مێژووی هاوچەرخی وڵاتەکەدا نەبینراوە. ئەو قەیرانە قووڵەی کە ئەمڕۆ بەرۆکی عێراقی گرتووە، بە تەنها ئەنجامی کێشەیەکی تەکنیکی یان نەبوونی پارە نییە، بەڵکو گەورەترین بەڵگەیە لەسەر شکستی ستراتیژیی درێژخایەن و بەستنەوەی کوێرانەی ئاسایشی نەتەوەیی بە گرژییە جیۆپۆلەتیکییەکانی ناوچەکەوە، بەتایبەت لە کاتێکدا کە دۆخی ناوچەکە بەهۆی تەنگژەی گەرووی هورمزەوە تەقیوەتەوە.
بۆ تێگەیشتن لە قەبڵاندنی ئەم کارەساتە، تەنها تێڕامان لەو ژمارە تۆقێنەرانە بەسە کە وەزارەتی کارەبای عێراق بڵاوی کردوونەتەوە. لە کاتێکدا پێشبینی دەکرێت لە چەند هەفتەی داهاتوودا بەهۆی بەکارهێنانی بێپێشینەی ئامێرەکانی فێنککەرەوە، خواستی خەڵک لەسەر کارەبا بگاتە بەرزترین ئاستی مێژوویی خۆی کە ٦٢ هەزار مێگاواتە (ئەمەش ١٥٪ زیاترە لە هاوینی ڕابردوو کە ٥٤ هەزار مێگاوات بوو)، حکومەتی عێراق خۆی لە بەردەم هاوکێشەیەکی مەحاڵدا دەبینێتەوە. بڕی ٦٢ هەزار مێگاوات پتر لە دوو هێندەی ئەو وزەیەیە کە عێراق لە باشترین دۆخی مێژوویی خۆیدا توانیویەتی بەرهەمی بهێنێت، ئەمەش کاتێکە کە وڵاتەکە لە دۆخی ئاساییدا بێت، نەک لە کاتی ئێستادا کە سەرچاوە ناوخۆیی و دەرەکییەکانی بە تەواوی وشک بوون.
هاوکێشەی وزە لە عێراقدا هەمیشە لەسەر لێواری داڕمان بووە، چونکە بەغدا لە ساڵانی ڕابردوودا بە شێوەیەکی مەترسیدار پشتی بە هاوردەکردنی دەرەکی بەستبوو. عێراق لە هاوینەکانی پێشوودا ڕۆژانە نێوان ٥٠ بۆ ٦٠ ملیۆن مەتری سێجا غازی سروشتی و نزیکەی ١٢٠٠ مێگاوات کارەبای ڕاستەوخۆی لە ئێرانەوە دەهێنا تا بتوانێت یەک لەسەر سێی کارەبای نیشتمانی دابین بکات. بەڵام کاتێک قەیرانی هورمز سەریهەڵدا و هەناردەی ئێرانی گەیاندە ئاستی دڵۆپە و لێشاوێکی کەم، تەواوی سستمەکە ئیفلیج بوو. لە لایەکی ترەوە، بێپلانی و کورتپێشبینی دەسەڵاتداران لەو شوێنەدا دەردەکەوێت کە کاتێک ویستیان بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەم زیانە پەنا ببەنە بەر هاوردەکردنی غازی شل (LNG) و کڕینی ٥٠٠ مێگاوات کارەبا لە وڵاتانی کەنداوەوە، دیسانەوە کەوتنە ناو تەڵەی گەرووی هورمزەوە، داخرانی گەرووەکە و تێکچوونی دۆخی دەریایی وایکرد تەواوی ئەو پلانە بەدیلانەش لەباربچن و ببنە بڵقی سەر ئاو.
کارەساتەکە لێرەدا ناوەستێت، کێشەکە تەنانەت گەیشتووەتە ناو قووڵایی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی عێراقیش. بەهۆی داخرانی ڕێڕەوە دەریاییەکان و ڕاگرتنی کار لە هەندێک کێڵگەی نەوتیدا (بەهۆی نەبوونی توانای هەناردەکردنی نەوتی خاو)، ئەو غازە هاوپێچەی کە لە کاتی دەرهێنانی نەوتدا بەرهەم دەهات و وەک سووتەمەنی بۆ وێستگەکانی کارەبا بەکاردەهێنرا، بە توندی کەم بووەتەوە. ئەمەش ڕاستییەکی تاڵمان پێدەڵێت، تەنانەت غازی ناوخۆیی عێراقیش سەربەخۆ نییە و بە بازاڕی فرۆشتنی دەرەکییەوە بەستراوەتەوە.
ئەم واقیعە تاڵە پێمان دەڵێت کە قەیرانی کارەبای عێراق لە هاوینی ٢٠٢٦دا، قەیرانێکی کاتی یان گۆڕانکارییەکی کەشوهەوا نییە، بەڵکو نەفرەتی نەبوونی «سەروەریی وزە»یە. چۆن دەبێت وڵاتێک لەسەر دەریاچەیەک لە نەوت و غاز بژیت، بەڵام سوتەمەنی وێستگەکانی لە ئێرانەوە بهێنێت، هیوای هاوردەکردنی بە گەروویەکی ئاڵۆزی وەک هورمزەوە ببەستێتەوە، لە کاتێکدا ڕۆژانە ملیۆنان مەتر سێجا لە غازی خۆی لە کێڵگەکاندا دەسووتێت و بەفیڕۆ دەچێت؟
کوژانەوەی گشتیی کارەبا لەم هاوینەدا، تەنها بڕینی ڕووناکی نییە لە ماڵەکان، بەڵکو ڕووتکردنەوەی تەواوەتی ئەو سیستەمە حوکمرانییە لاوازەیە کە قبووڵینەکردووە پشتبەخۆبوون بکاتە بنەمای ژیان و ئێستا هاووڵاتیانی عێراق دەبێت باجی ئەو کورتبینییە سیاسییە بە تاریکی و گەرمایەکی تاقەتپڕوکێن بدەن.
