هەژانی بازاڕی "کریپتۆ"؛ بیتکۆین  چییە و کێ نرخەکەی دیاریی دەکات؟

پەنجەرە

لە ماوەی ٤٨ کاتژمێری ڕابردوودا، بازاڕی دراوە دیجیتاڵییەکان بە گشتی و "بیتکۆین" بە تایبەتی، شەپۆلێکی توندی دابەزینی بەخۆیەوە بینی.

بیتکۆین کە وەک پادشای دراوە کێبڕکێکارەکان دەناسرێت، بەشێکی بەرچاو لە نرخەکەی لەدەستدا، ئەمەش جۆرێک لە دڵەڕاوکێ و نیگەرانی لای وەبەرهێنەران و مامەڵەکارانی ئەم بازاڕە دروستکردووە.

ئەم دابەزینە کتوپڕە پرسیاری زۆری لای چاودێرانی ئابووری دروستکردووە کە ئایا ئەمە سەرەتایەکە بۆ دابەزینی زیاتر؟

مێژوو و گرنگییەکەی؛ بیتکۆین چییە؟

بیتکۆین (Bitcoin) یەکەم و بەناوبانگترین دراوی دیجیتاڵیی لامەرکەزییە. ئەم پڕۆژەیە لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ڕێگەی سپی-نامەیەکەوە (Whitepaper) لەلایەن کەسێک یان گروپێکی نادیار بە ناوی خوازراوی "ساتۆشی ناکامۆتۆ" ناسێنرا و لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩ـدا بە فەرمی دەستیپێکرد.

سوود و بەکارهێنانەکانی

١. لامەرکەزیبوون: هیچ بانکێکی ناوەندی یان حکومەتێک کۆنتڕۆڵی ناکات.

٢. سیستەمی بلۆکچەین: بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای بلۆکچەین وایکردووە کە هەموو گواستنەوەکان پارێزراو و شەفاف بن و دەستکاری نەکرێن.

بلۆکچەین وەک دەفتەرێکی ژمێریاریی دیجیتاڵیی لامەرکەزی وایە کە هەموو مامەڵەکان بەشێوەیەکی پارێزراو و شەفاف تۆمار دەکات. مەبەستی سەرەکیی ئەم تەکنەلۆژیایە ئەوەیە کە متمانە لە نێوان بەکارهێنەراندا دروست بکات بەبێ ئەوەی پێویستیان بە نێوەندگیرێک (وەک بانک یان حکومەت) هەبێت، بەجۆرێک کە گۆڕانکاری و ساختەکاری لە زانیارییە تۆمارکراوەکاندا مەحاڵ بێت.

٣. پاراستنی بەها: زۆرێک لە وەبەرهێنەران وەک "زێڕی دیجیتاڵی" سەیری دەکەن بۆ پاراستنی سەرمایەکانیان لە هەڵاوسان.

٤. گواستنەوەی خێرا: دەتوانرێت بە بڕێکی زۆر پارە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر بگواسترێتەوە بە کەمترین تێچوو و کات.

نرخی بیتکۆین چۆن دیاریی دەکرێت؟

بە پێچەوانەی دراوە کاغەزییەکان (وەک دۆلار یان یۆرۆ) کە بانکە ناوەندییەکان کاریگەرییان لەسەر نرخەکەیان هەیە، نرخی بیتکۆین لەلایەن هیچ کەس و کۆمپانیا ویاخود دەسەڵاتێکی ناوەندییەوە دیاریی ناکرێت.

نرخی بیتکۆین تەنها لەسەر بنەمای یاسای خستنەڕوو و داواکاری (عرض و طلب) لە بۆرسە جیهانییەکاندا دیاریی دەکرێت. کاتێک داواکاری بۆ کڕینی زیاد دەکات، نرخەکەی بەرز دەبێتەوە، کاتێکیش خەڵک دەست دەکەن بە فرۆشتنی، نرخەکەی دادەبەزێت. 

هەروەها سنوورداریی ژمارەی بیتکۆین (کە تەنها ٢١ ملیۆن دانەیە)، هۆکارێکی سەرەکییە لە بەرزبوونەوەی بەهاکەی لە درێژخایەندا.

بۆچی بیتکۆین لەم دوو سێ ڕۆژەی ڕابردوودا دابەزی؟

بەپێی شیکردنەوەکانی ئاژانسی رۆیتەرز و بلومبێرگ، چەند هۆکارێکی سەرەکی لەپشت ئەم دابەزینەی کۆتاییەوە بوون، لەوانە:

١. داتاکانی هەڵاوسان لە ئەمریکا: بڵاوبوونەوەی هەندێک ئاماری ئابووری لە ئەمریکا کە ئاماژە بە بەردەوامیی هەڵاوسان دەکەن، وایکردووە وەبەرهێنەران بترسن لەوەی بانکی ناوەندی ئەمریکا ڕێژەی سوود دانەبەزێنێت، ئەمەش وایکرد وەبەرهێنەران پارەکانیان لە سەرمایە پڕ مەترسییەکان (وەک کریپتۆ) بکشێننەوە.

٢. کشانەوەی سەرمایە لە ETFـەکان: سندوقەکانی وەبەرهێنانی بیتکۆین (Spot Bitcoin ETFs) لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا کشانەوەی بڕێکی زۆر پارەیان بەخۆوە بینیوە، ئەمەش فشارێکی فرۆشتنی زۆری دروستکردووە.

٣. فرۆشتنی قازانج :
دوای ئەوەی بیتکۆین لە ماوەکانی ڕابردوو گەیشتە ئاستێکی پێوانەیی، زۆرێک لە وەبەرهێنەرە گەورەکان بڕیاریاندا بیتکۆینەکانیان بفرۆشن بۆ ئەوەی قازانجەکانیان وەربگرن، ئەمەش بووە هۆی دابەزینی نرخەکە.

٤. گرژییە جیۆپۆلیتیکییەکان: ناسەقامگیری لە ناوچە جیاوازەکانی جیهان هەمیشە وادەکات وەبەرهێنەران بەرەو سەرمایە سەقامگیرەکان (وەک دۆلار و زێڕ) بڕۆن و لە دراوە دیجیتاڵییەکان دوور بکەونەوە.

لەنێوان دەرفەت و مەترسییدا

هەرچەندە دابەزینی ئەم دواییەی بیتکۆین نیگەرانی دروستکردووە، بەڵام شارەزایانی پێیانوایە کە ئەمە بەشێکی سروشتییە لە خولی بازاڕی دراوە کۆدکراوەکان "کریپتۆ" کە بە "هەڵبەز و دابەزی توند" ناسراوە.

بۆ وەبەرهێنەرانی درێژخایەن، ئەمجۆرە دابەزینانە زۆرجار وەک دەرفەتێک دەبینرێن، بەڵام بۆ مامەڵەکارانی کورتخایەن، مەترسییەکی گەورەیە و پێویستی بە وریاییەکی زۆر هەیە.