کوردانی ڕۆژهەڵات لە نێوان "شەرعییەتی مێژوویی" و "بانگەوازی نوێی واشنتۆن”دا 

پەنجەرە

کوردانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان (ڕۆژهەڵات) لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدایە کە هاوشێوەی نییە. لایەنە سەرەکییەکانی وەک (حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران - PDKI، دیموکرات، کۆمەڵە، پارتی ئازادیی کوردستان - PAK، پژاک - PJAK، و سازمانی خەبات) نەک تەنیا ڕێکخراوی سیاسین، بەڵکو میراتگری نیو سەدە لە خەباتی چەکداری، زیندان، و قوربانیدانن. ئەم مێژووە مافێکی تەواو دەداتە ئەم هێزانە کە لە هەر گۆڕانکارییەکدا ئەکتەری سەرەکی بن، بەڵام هاوکێشە نوێیەکە پێویستی بە وردبوونەوەیەکی "قووڵ" و زیاترە لە یەک جار بیرکردنەوە هەیە.

شەرعییەتی نیو سەدە خەبات

ناکرێت باسی ئێران بکرێت بەبێ ڕەچاوکردنی هێزە کوردییەکان. ئەم هێزانە لە ساڵی ١٩٧٩وە تا ئەمڕۆ، تاقە هێز بوون کە بە شێوەیەکی بەردەوام لەسەر زەوی و لەناو دڵی خەڵکدا ڕووبەڕووی "کۆماری ئیسلامیی" بوونەتەوە. ئەمریکا و ئیسرائیل ئێستا دەزانن کە هیچ ئۆپۆزسیۆنێکی فارس (لە پاشایەتیخواز تا چەپ) خاوەنی ئەو "هێزە ڕێکخراوە" و "تەجرووبەی شەڕە" نییە کە کورد هەیەتی. بۆیە، مافی کوردە کە بەشێک بێت لە هەر هاوپەیمانییەک، چونکە بەبێ کورد، هیچ گۆڕانکارییەک لە ناوخۆی ئێراندا ناگاتە ئەنجام.

بۆچی دۆخی ئێران لە عێراق و سوریا جیاوازترە؟

گرنگە کوردانی ڕۆژهەڵات دەبێت بزانن کە مۆدێلی "باشوور" یان "ڕۆژئاوا" بە ئاسانی لە ئێران دووبارە نابێتەوە:

• دەوڵەتی قووڵ: بە پێچەوانەی ڕژێمەکەی سەدام یان ئەسەد، ئێران خاوەنی سوپایەکی مەزهەبی (پاسداران) و دەزگایەکی هەواڵگریی زۆر قووڵە کە لە ناو هەناوی کۆمەڵگەدا ڕەگی داکوتاوە.
• دراوسێیەک بۆ دوژمنی ئەو و دۆستی تۆ: کوردی باشوور کاتێک دەستی کرد بە خەبات دژی رژێمی بەعس، وڵاتانی دراوسێ دوژمنی رژێمەکە بوون و هاوکار بوون، لە هەفتاکاندا سوریا چەکی دەدا بە پارتی و یەکێتی، لە هەشتاکاندا ئێران هاوکاریی زۆر باشیی هەردولای دەکرد، ئێران هاوکار بوو بۆ دامەزراندنی حەرەکەتی ئیسلامیی دژی رژێمی سەدام، هاوکارییەکانیش بۆ کوردی باشوور لە لایەن کۆماری ئیسلامییەوە تەنیا چەک نەبوو، بەڵکو مادیی، زانیاری و هەواڵگری، میدیای و رۆشنبیری، و ستراتیجی و فیکری بوون، بەڵام ئێستا بۆ کوردانی رۆژهەڵات هیچ وڵاتێکی دراوسێ لە شەڕ و ناکۆکی قووڵدا نیە لەگەڵ تاران، ئەگەر هەشبێ پەیوەندیی لەگەڵ کورد نیە یان زۆر خراپە.

• ناسیونالیزمی فارسی: لە عێراقدا، عەرەبی شیعە و سوونە نەیانتوانی بەرەیەکی یەکگرتوو دژی کورد دروست بکەن. (شرۆڤەکاری ئەمریکی-عێراقیی ‘حەمزە حەداد’ لە یەکێک لە بەرنامەکانی ئەودیوسنوور لە کوردستانیوز وتی؛ پەیوەندیی قووڵی شیعەی عێراق لەگەڵ کورد و جیاوازی بیرکردنەوەیان بەرامبەر بە کورد هۆکارێک بوو کە کورد بەشێک لە مافەکانی لە دەستووری عێراقدا جێگیر بکات)، هەروەها لە سوریا سوریاچییەتی گەشتبوویە دوا پلەکانی کاڵبوونەوە، سورییەکان جیهادیان دژی وڵاتەکەیان دەکرد، و بە تەنیشت خۆسەری رۆژئاواوە، جیهادییەکانیش بۆ زیاتر لە دە ساڵ هەرێمێکی سەربەخۆیان بۆ خۆیان بڕیبوو، بەڵام لە ئێران، زۆربەی ئۆپۆزسیۆنی فارس لە پرسی "ناوەندگەرایی" و دژایەتی "فیدراڵیزم"دا لەگەڵ حکومەت هاوڕان. “د. هەردی مەهدی واتەنی فارس-میحوەری، سیمای زۆربەی ئێرانییەکانی غەیرە کوردە”، ئەمە وا دەکات کورد لە دوای ڕووخانی ڕژێمیش، ڕووبەڕووی شەڕێکی تری سیاسی سەخت ببێتەوە. 

بانگەوازی ترەمپ: هاوپەیمانی یان مامەڵە؟

بانگەوازی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ بۆ بەشداریکردنی کورد لە "گۆڕینی ڕژێم" یان لاوازکردنی تاران، دوو ڕووی هەیە:

• ناساندنی کێشەی کورد وەک کێشەیەکی نێودەوڵەتی و دەرفەت بۆ وەرگرتنی چەک و پشتیوانی دارایی.
• ترەمپ سیاسەتکارێکی "بازرگان"ە. ئەو بۆی هەیە کورد وەک "کارتێکی فشار" بەکاربهێنێت بۆ ئەوەی تاران ناچار بە ڕێککەوتنێکی نوێ بکات. ئەگەر تاران سازش بۆ واشنتۆن بکات (کە زۆربەی ئەگەرەکان دەڵێن دەیکات)، ئەمریکا بە ئاسانی دەستبەرداری کورد دەبێت، ڕێک وەک ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٥ و ٢٠١٧ (کەرکوک) و ٢٠١٩ (رۆژئاوا) ڕوویدا.(گریمان سەدا پەنجاش خەتای خۆمان بووبێت، وەک کورد).

"دووجار بیرکردنەوە":

هێزە کوردییەکانی ئۆپۆزسیۆنی ئێران پێش ئەوەی بچنە ناو هەر جەنگێکی ڕاستەوخۆوە، پێویستە دوو جار بیربکەنەوە، چونکە مەرج نیە زۆرینەی کوردانی دانیشتووی شارە جیاوازەکانی ئێران کە نزیکەی پەنجا ساڵە بەرژەوەندییان هەیە، کەسابەت و ژیانیان هەیە، ئاسایی بێت بە لایانەوە هەموو شتێکیان بکەن بە قوربانی و پشتیوانی حزبە ئۆپۆزسیۆنەکان بکەن، دیسانیش لەمەدا گرنگە بزانین کورد لە باشوور کە خەباتی دژی بەعس دەستپێکرد لە دۆخێکی زۆر قورسی ئابووری، و دواتریش برسییەتی دا بوو، بەڵام ئایا کوردانی دانیشتووی ئێران خۆیان بەمشێوەیە دەبینن، نابێت کورد بە "قسەی تەلەفونی" یان "بەڵێنی زارەکی" ببێتە سووتەمەنی شەڕ.

هەروەها وەک چۆن دروستکردنی هاوپەیمانیی رۆژهەڵات گرنگە، ئاواش دەبێ بزانرێت پەرتیی هێزە کوردییەکان گەورەترین دیارییە بۆ تاران. ئەگەر ئەم هێزانە نەبنە خاوەن یەک فەرماندەیی سەربازیی، ئەمریکا تەنیا وەک "میلیشیای جیاجیا" مامەڵەیان لەگەڵ دەکات، نەک وەک نوێنەری نەتەوەیەک. هەروەها گرنگە سەیری پارچەیەکەی تری وێنەکەش بکرێت، ئایا کوردی باشوور کە نزیکەی چل ساڵە دراوسێی ئێرانە، خەباتی مام جەلال و مەسعود بارزانی لەگەڵ ئێرانییەکان دژی بەعس و رووخاندنی عێراق و بونیاتنانی عێراقی نوێ، هاوپەیمانیی ئێران و هەرێم دژی داعش، ئاڵوگۆڕی بازرگانیی و هەماهەنگی سیاسیی، ئەمنیی، رۆشنبیری و … تاد، چۆن لێک بدرێتەوە، چونکە هەر جووڵەیەک لە ڕۆژهەڵاتەوە، دەبێت ڕەچاوکردنی بارودۆخ و بڕیاری هەرێمی کوردستانی تێدا بێت. لە کۆتاییدا، کوردانی ڕۆژهەڵات مافی خۆیانە بەشداریی ئەم شەڕە بن، بەڵام گرنگە لەم قۆناغەدا نەک تەنیا وەک "شەڕکەری ئازا"، بەڵکو وەک "دیپلۆماتکاری وردبین" مامەڵە بکەن.