تڕامپ لە پەکین؛ هەوڵێک بۆ ڕێکخستنەوەی هاوسەنگیی هێز لە جیهان 

پەنجەرە

لە کاتێکدا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە قۆناغێکی ھەستیار و نائارامدا دەژی، جەنگ و ئاڵۆزییەکان، بوونەتە بەشێک لە یاریی ستراتیژیی گەورەی جیهانی. لەم بارودۆخەدا، سەفەری دۆنالد تڕامپ بۆ پەکین تەنها سەردانێکی دیپلۆماسیی ئاسایی نییە؛ بەڵکو نیشانەی گۆڕانێکی قووڵە لە شێوازی بەڕێوەبردنی هاوسەنگیی هێز لە جیهاندا.

لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا، پەیوەندیی نێوان واشنتۆن و پەکین چووەتە قۆناغێک کە زۆرجار بە «ڕکابەری لەگەڵ بەڕێوەبردنی قەیران» ناونراوە، ئەمە واتە هەردوو هێزەکە لە یەک کاتدا لە ململانێی ستراتیژیدان و لە هەمانکاتدا هەوڵ دەدەن ڕێگری بکەن لە جەنگێکی ڕاستەوخۆ. ئەم دۆخە وایکردووە کە قەیرانە ناوچەیییەکان ــ بە تایبەتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ــ ببنە شوێنی تاقیکردنەوەی هاوسەنگیی نێوان زلهێزەکان.

ئێران و هەستیارترین خاڵی هاوسەنگی

پرسی ئێران ئێستا بووەتە یەکێک لە سەرەکیترین خاڵەکانی ئەم هاوسەنگییە، جەنگ و ئاڵۆزی لە ناوچەکەدا نەک تەنها مەترسیی ناوچەیی دروست دەکات، بەڵکو ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بازاڕی وزە و ئابووریی جیهانی هەیە.

ئەمریکا لە ڕوانگەی ستراتیژییەوە دەزانێت هەر فراوانبوونێکی جەنگ لەگەڵ ئێران دەتوانێت: نرخی  نەوت  بەرزبکاتەوە، تێچووی هێزی سەربازی زیاد بکات و سەرنجی واشنتۆن لە ڕکابەریی سەرەکی لەگەڵ چین لادەبات.

بۆیە ئامانجی واشنتۆن «چارەسەری تەواو» نییە، بەڵکو «بەڕێوەبردنی قەیران»ە؛ واتە ڕێگرتن لەوەی ناوچەکە بگاتە جەنگێکی فراوان، بەڵام هەمانکات نەهێشتنی ئارامییەکی تەواو کە هاوسەنگییەکە بگۆڕێت.

چین؛ لە نێوان وزە و لێهاتوویی دیبلۆماسی
لە بەرامبەر ئەمەدا، چین لە دۆخێکی دووڕوویدایە. لەلایەک:

پێویستی بە وزەی کەنداوی فارس و بە ئارامیی ڕێگاکانی بازرگانیی جیهانی و  بەردەوامیی گەشەی ئابووری هەیە.

لە لایەکی ترەوە، ناتوانێت و نایەوێت  ببێتە بەشێک لە جەنگێکی ڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
پەیوەندیی پەکین لەگەڵ  ئێران بەم شێوەیە پەیوەندییەکی ستراتیژییە نەک ئایدیۆلۆژیی. 
ئێران بۆ چین سەرچاوەی وزەی هەرزانە،گرێی جیۆپۆلیتیکیی ئۆراسیا،و بەشێک لە پڕۆژەی گەورەی «کەمەربەند و ڕێگا» پەیوەستە بە ئێرانەوە. بەڵام لە هەمانکاتدا، چین هەوڵ دەدات دوور بکەوێتەوە لە هەر ئاڵۆزییەک کە بتوانێت سیستەمی بازرگانیی جیهانی تێکبدات. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کە پەیوەندیی پەکین–تاران لەسەر بنەمای «پشتگیریی سنووردار و هاوسەنگ» بمێنێتەوە.

ئێران؛ ناوەندی سیستەمی نێودەوڵەتیی نائارام

لە قۆناغی ئێستادا، ئێران تەنها یاریزانێکی ناوچەیی نییە، بەڵکو بووەتە خاڵی گرێدراوی نێوان چەندین سیستەمی هێز. سیستەمی وزەی جیهانی،ڕێگاکانی ئۆراسیا،و ململانێی ئەمریکا–چین.

ئێران بەهۆی شوێنی جوگرافیی و وزەیی خۆی، دەبێتە بابەتی هاوسەنگیی نێوان هێزە گەورەکان، نەک تەنها یەک لایەن.

لەو نێوەندەدا، ئیسڕائیل وەک گۆڕاوێکی دروستکردنی فشار  دەرکەوتووە. پێویستی ئیسرائیل بە کەمکردنەوەی هەڕەشەی ئێران، لە بەرامبەر ئارەزووی چین بۆ ئارامی، یەکێکە لە گرنگترین کێشەکانی ئەم هاوسەنگییە نوێیە.

سەفەری ترامپ؛ دیپلۆماسی یان ڕێکخستنەوەی سیستەم؟

لە ڕوانگەی شیکارییەوە، سەفەری ترامپ بۆ پەکین دەتوانێت وەک هەوڵێک بۆ دروستکردنی «ڕێککەوتنی نە نووسراو» لێکبدرێتەوە؛ ڕێککەوتنێک کە لەسەر ئەمانە دەوەستێت:

کۆنترۆڵکردنی قەیرانی ئێران بەبێ جەنگی گەورە.
پاراستنی بازاڕی وزە و ڕێگاکانی گواستنەوە.
ڕێگرتن لەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ببێتە شوێنی تێکچوونی هاوسەنگیی سەرەکیی جیهان.

بەم شێوەیە، سەفەرەکە نە تەنها پەیوەندیی دوو وڵاتە، بەڵکو بەشێکە لە هەوڵی دروستکردنی «سیستەمی بەڕێوەبردنی قەیرانەکان» لە جیهانێکدا کە هاوسەنگیی هێز تێیدا بە شێوەیەکی بەرەو گۆڕان دەچێت.

کۆتایی؛ جیهان لە نێوان کۆنترۆڵ و تێکچوون

ئەوەی لە بنەڕەتدا لەم سەفەرەدا دەردەکەوێت، ئەوەیە کە جیهان چووەتە قۆناغێک کە تێیدا: قەیرانەکان بە ئامرازێکی هاوسەنگیی نێودەوڵەتی گۆڕاون، و وزە و ناوچە جوگرافییەکان بوونەتە پارچەی ستراتیژیی هێزە گەورەکان.

پرسیارە سەرەکییەکە ئەمەیە، ئایا ئەم مۆدێلی «بەڕێوەبردنی قەیران»ە دەتوانێت جیهان بە ئارامییەکی ڕێژەیی بگەیەنێت،یا  تەنها دواخستنی قەیرانەکانە بۆ قۆناغێکی توندتر؟