کەرتی وزەی هەرێم لە نێوان چەقبەستوویی ناوخۆیی و گۆڕانکارییە جیۆپۆلیتیکییەکانی ناوچەکەدا

پەنجەرە

لە دوو دەیەی ڕابردوودا، کەرتی نەوت و گاز وەک بڕبڕەی پشتی ئابووریی و ناسنامەی جیۆپۆلیتیکی هەرێمی کوردستان ناسراوە. ئەگەرچی لە ئێستادا هەناردەکردنی نەوتی هەرێم بەهۆی بڕیارە یاساییەکان و ناکۆکییە بەردەوامەکانی لەگەڵ بەغدا گرفتدارە، بەڵام هاوکێشە نوێیەکانی ناوچەکە و سەرهەڵدانی گرژییە توندەکانی گەرووی هورمز، دەرفەتێکی نوێ و ناوازە بۆ هەولێر دەڕەخسێنن. 
هەرێمی کوردستان دەتوانێت لەم دۆخە هەستیارەدا کارتی وزە نەک تەنها بۆ پێداچوونەوە بە سیاسەتی ئابووریی خۆی، بەڵکو وەک ستراتیژیترین دەروازە بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتنێکی گشتگیر و کۆنکرێتی لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی عێراق بەکاربهێنێت.

گەرووی هورمز وەک شادەماری سەرەکی گواستنەوەی نەوتی جیهان، هەمیشە لەژێر هەڕەشەی داخران و ئاڵۆزییەکاندایە. هەر شۆکێکی ئەمنی لەم ناوچەیەدا، وڵاتانی بەکاربەر و کڕیارانی گەورەی وزە ناچار دەکات بەدوای ڕێڕەوی ئارامتر و جێگرەوەدا بگەڕێن.
لێرەدا پێگەی جوگرافیی هەرێمی کوردستان وەک هێڵێکی گواستنەوەی جێگیر بەرەو دەریای ناوەڕاست و بازاڕەکانی ئەوروپا لە ڕێگەی تورکیاوە، گرنگییەکی دوو هێندە پەیدا دەکات. ئەم ڕێڕەوە تەنها بۆ نەوتی هەرێم گرنگ نییە، بەڵکو دەبێتە زامنی پاراستنی هەناردەی نەوتی کەرکوک و ناوچەکانی تری عێراقیش لە کاتی هەر قەیرانێکی کتوپڕدا؛ بابەتێک کە وادەکات بەغدا نەتوانێت لە ڕووی ستراتیژی و ئەمنییەوە پشتگوێی بخات.

سێ ستراتیژ بۆ گۆڕینی کارتی وزە بۆ دەستکەوتی سیاسی و ئابووریی

بۆ وەرچەرخاندنی ئەم پێگە جیۆپۆلیتیکییە بۆ دەستکەوتێکی کۆنکرێتی، پێویستە هەرێمی کوردستان پێداچوونەوەی ڕیشەیی بە سیاسەتی ئابووریی خۆیدا بکات و کارتی وزە بە سێ شێوازی سەرەکی لە دانوستانەکانیدا لەگەڵ بەغدا بخاتە ڕوو:
 
یەکەم؛ گۆڕینی کارتی نەوت لە ئامرازێکی کێبڕکێوە بۆ بەرژەوەندیی هاوبەش:
کێشەی سەرەکی ڕابردوو لەوەدا بوو کە بەغدا نەوتی هەرێمی وەک ڕکابەرێکی نیشتمانی دەبینی. بەڵام لە کاتی قەیرانی هورموزدا، هەرێم دەتوانێت بۆرییەکانی خۆی وەک تۆڕێکی ڕزگارکەر بۆ ئابووری عێراق بخاتە ڕوو، تاوەکو بەغدا دڵنیابێت کە نەوتی فیدراڵیش لە کاتی قەیراندا بێبەش نابێت لە بازاڕە جیهانییەکان.
 دووەم؛ بەکارهێنانی گازی سروشتی وەک کلیلی "پشتبەستنی یەکتر" (Interdependency):
عێراق ساڵانە بەدەست قەیرانی توندی کارەبا و تێچووی زەبەلاح بۆ هاوردەکردنی غازەوە دەناڵێنێت. هەرێمی کوردستان بەهۆی خاوەندارێتی کێڵگە دەوڵەمەندەکانی وەک کۆرمۆر، دەتوانێت ببێتە دابینکەری سەرەکی غاز بۆ وێستگەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق. ئەم گۆڕانکارییە بەغدا ناچار دەکات بۆ پاراستنی ئاسایشی وزەی ناوخۆیی خۆی، شێوازی مامەڵەی دارایی و بودجە لەگەڵ هەرێم ڕێکبخاتەوە.

 سێیەم؛ پێداچوونەوە بە گرێبەستەکان و کاراکردنی کەرتی ناوخۆیی:
هەرێم پێویستی بە گۆڕینی ستراتیژ هەیە لە پشتگرتنی ڕەها بە هەناردەی خاوەوە بۆ بەهێزکردنی پاڵاوگە ناوخۆییەکان و دابینکردنی وزە بۆ کەرتی پیشەسازیی. هاوکات، نواندنی نەرمی لە هەموارکردنەوەی تێچووی بەرهەمهێنانی نەوت (Incentives) لەگەڵ کۆمپانیا جیهانییەکان بە جۆرێک کە لەگەڵ یاسای بودجەی عێراقدا بگونجێت، زەمینەی دەستپێکردنەوەی هەناردە خۆش دەکات.

دواجار 

پێگەی وزەی هەرێمی کوردستان هێشتا بە زیندوویی ماوەتەوە، بەڵام سەرکەوتنی ئەم کارتە بەستراوەتەوە بە گۆڕینی دیدگای سیاسی لە هەولێر و بەغدا. پێویستە هەرێم دۆسیەی وزەی خۆی وەک "بەشێک لە چارەسەری ئاسایشی وزەی عێراق" وێنا بکات نەک وەک دۆسیەیەکی سەربەخۆ و دابڕاو. گرژییەکانی گەرووی هورمز دەرفەتێکی زێڕینن بۆ ئەوەی بەغدا ناچاربێت وزەی هەرێم وەک دەستکەوت و پارێزەر ببێنێت؛ ئەمەش تەنها دەروازەی ڕاستەقینەیە بۆ ڕێککەوتنێکی کۆنکرێتی، کۆتاییهێنان بە قەیرانی دارایی و بوژانەوەی بەردەوامی ئابووری هەرێمی کوردستان.