ئەگەر بریکارێک سەدان ملیار بەرێت.. ئاخۆ وەزیر و سەرۆکەکان چی دەکەن؟

پەنجەرە

دوای ئاشکرابوونی دۆسیەی بردنی سەدان ملیار دینار لەلایەن بریکاری وەزیرێک و چەند بەرپرسێکی دیکەی عێراقییەوە، جارێکی دیکە پەردە لەسەر نهێنیی ململانێی توندی هێزە سیاسییەکان لەسەر دابەشکردنی "وەزارەتە سیادییەکان" لادرا. ئەم دۆسیەیە ڕوونی دەکاتەوە کە بۆچی لایەنەکان چاویان بڕیوەتە ئەو بودجە زەبەلاحانەی لەو وەزارەتانەدا هەن.

ئێستا لە شەقامی عێراقیدا پرسیارێکی جەوهەری و جدی دەکرێت: "ئەگەر بریکاری وەزیرێک بتوانێت هێندە پارە  ببات، ئاخۆ خودی وەزیرەکان و بەرپرسانی باڵای حزبەکان چەندێک یاری بە سامانی گشتییەوە دەکەن؟"

ئەندازیارانی کۆکردنەوەی پارە بۆ حزب

ئەو بەرپرسانەی لەلایەن حزبەکانەوە ڕەوانەی جومگە هەستیارەکانی حکومەت دەکرێن، تەنها فەرمانبەری دەوڵەت نین، بەڵکو بەپێی زانیارییەکان، ئەرکی سەرەکییان بریتییە لە: کۆکردنەوەی پارە و پڕکردنی خەزێنەی حزبەکانیان. ئەمەش لەڕێگەی:
1. ڕاگرتن و کۆنترۆڵکردنی پرۆژە ستراتیژییەکان.
2. بەخشینەوەی تەندەرەکان بە کۆمپانیا سێبەرەکان.
3. بەکارهێنانی نفوز و دەسەڵاتی کارگێڕی بۆ بەرژەوەندیی تایبەت و شەخسی.

ململانێ لەسەر "کێکە گەورەکە"

دوای یەکلاییکردنەوەی پۆستی سەرۆکوەزیران، قۆناغی دووەمی شەڕی ڕاستەقینە چوار ساڵ جارێک لەنێوان هێزە سیاسییەکاندا دەستپێدەکات، کە ئەویش دابەشکردنی وەزارەتە (سیادییەکان)ە؛ پێنج وەزارەتە سەرەکییەکە کە بریتین لە:
 وەزارەتی نەوت
 وەزارەتی دارایی
 وەزارەتی بەرگری
 وەزارەتی ناوخۆ
 وەزارەتی دەرەوە
سەرچاوەیەک لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقەوە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم وەزارەتانە لە ڕووی ئیمکانیەت، بودجە و دەسەڵاتەوە بە تەواوی لە وەزارەتەکانی دیکە جیاوازن و "ئیشی زۆریان تێدایە"، ئەمەش وایکردووە هەمیشە ببێتە هۆی دروستبوونی مشتومڕی قووڵ.

بازرگانیکردن بە وەزارەتەکانەوە

زۆرجار لەناو هۆڵی پەرلەمانی عێراقەوە دەنگۆی ئەوە دەبیسرێت کە هەندێک لەم وەزارەتانە کڕین و فرۆشتنیان پێوە دەکرێت. هەرچەندە ئەم زانیارییانە بە فەرمی پشتڕاست نەکراونەتەوە، بەڵام چاودێران پێیان وایە تەنها باسکرانی ئەم بابەتە، نیشانەیەکی ڕوونە بۆ بەکارهێنانی جومگەکانی دەوڵەت بۆ بەرژەوەندیی حزبی و تەسکی شەخسی.

دیدگای ئابووری: "سیادی" یان سەرچاوەی داهاتی حزب؟

محەمەد حسێن، شارەزای ئابووری، تیشک دەخاتە سەر لایەنێکی دیکەی مەلەفەکە و دەڵێت: “ناونانی هەندێک لە وەزارەتەکان بە "سیادی" لە بنەڕەتدا نا لۆژیکییە. هۆکاری ڕاستەقینەی شەڕی حزبەکان بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ئەم وەزارەتانە ژمارەی کارمەندیان زۆرە، بودجەی خەیاڵییان تێدا خەرج دەکرێت و دەرفەتی دامەزراندنی زۆریان تێدایە؛ واتە باشترین سەرچاوەی داهات و نفوزن بۆ ئەو حزبەی وەری دەگرێت.”
ئەم شارەزایە دەشڵێت: “حزبەکان تەنها لەبەر ئەوە ململانێ دەکەن چونکە دەرفەتی پارە کۆکردنەوە لەوێدا بێشومارە، ئەگینا ئەگەر مەبەستیان خزمەتکردنی هاووڵاتیان بێت، هیچ جیاوازییەک لەنێوان وەزارەتەکاندا نییە.”

شەقامی تووڕە و دەسەڵاتی بێباک

ئەم مشتومڕ و پشکپشکێنەیەی هێزە سیاسییەکان لە کاتێکدایە، کە شەقامی عێراقی بەدەست نائومێدی و دۆخێکی خراپی گوزەرانەوە دەناڵێنێت. هاووڵاتیان بە توندی ناڕەزایەتی دەردەبڕن لە نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، لە کاتێکدا دەبینن سەروەت و سامانی وڵاتەکەیان لەژێر ناوی جیاجیادا لەلایەن دەستە بژێرێکی سیاسییەوە "تاڵان" دەکرێت.
لە کۆتاییدا، پلەبەندیی وەزارەتەکان لە کاتی پێکهێنانی حکومەتدا، نەک لەسەر بنەمای خزمەتگوزاری، بەڵکو لەسەر بنەمای "بڕی ئەو پارە و دەسەڵاتە" دیاری دەکرێت کە دەکەوێتە دەستی حزبەکان، ئەمەش کۆڵەکەی سەرەکیی سیستمی حوکمرانی لە عێراقی نوێدا پێکدەهێنێت.