مەترسیی گەڕانەوە بۆ سەردەمی "دوو ئیدارەیی"؛ بنبەستی سیاسی یەخەی هەرێمی کوردستان دەگرێت

پەنجەرە، شەرقولئەوسەت

نزیکەی دوو ساڵ بەسەر هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستاندا تێپەڕ دەبێت، بێ ئەوەی پارتە براوەکان بتوانن ڕێگەیەک بۆ ئەنجامدانی دانیشتنی پەرلەمان و هەڵبژاردنی دەستەی سەرۆکایەتی بدۆزنەوە. 

گەر پەرلەمان کارا بکرایەتەوە، دەبووە هۆی پێکهێنانی حکومەتێکی نوێی خاوەن دەسەڵات، وەک جێگرەوەیەک بۆ حکومەتی مەسرور بارزانی، سەرۆک وەزیرانی ئێستا، کە پێش بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنەکانی هەرێم لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ەوە، بووەتە حکومەتی "کاربەڕێکەر".

لێکترازانی سیاسی و ترسی فەرمیبوونی دوو ئیدارەیی

لەگەڵ بەردەوامبوونی ئەم بنبەستە سیاسییە قووڵە لە هەرێمی کوردستان، سەرکردەیەکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پێشبینی دەکات هەرێمەکە بچێتە ناو "دۆخی دوو ئیدارەیی بە شێوەیەکی فەرمی".

ئەو سەرکردەیە کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، ڕایگەیاند: ئەو واقیعەی ئەمڕۆ لە هەرێمدا هەیە، لە ڕووی عەمەلییەوە دوو ئیدارەییە، بەڵام مەترسییەکە ئەوەیە کە بەهۆی ڕێکنەکەوتنی پارتە کوردییەکان لەسەر پێکهێنانی حکومەت، دوو ئیدارەیی ببێتە فەرمی."

هەرێمی کوردستان لە نێوان ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو تا ساڵی ٢٠٠٦، لە دوای شەڕی ناوخۆیی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، دوو ئیدارەیی ئەزموون کردووە. لەو سەردەمەدا، ئیدارەی پارتی لە هەولێر و دهۆک جێگیر بوو، لە کاتێکدا یەکێتی شاری سلێمانی کردبووە بنکەی ئیدارەکەی، بە جۆرێک دوو حکومەت، دوو دەزگای ئەمنی و دوو دامەزراوەی دارایی جیاواز لەئارادا بوون.

ئەم دابەشبوونە بە فەرمی لە ساڵی ٢٠٠٦دا و بە پێکهێنانی حکومەتێکی یەکگرتووی هەرێمی کوردستان کۆتایی پێهات، ئەمەش دوای چەندین ساڵ لە لێکتێگەیشتنی سیاسی کە بەدوای ڕێککەوتننامەی واشنتۆنی ساڵی ١٩٩٨دا هات، هەرچەندە هەژموونی هەردوو پارتەکە لە ناوچە تەقلیدییەکانی خۆیاندا وەک خۆی مایەوە.

"ئەوان هەموو شتێکیان دەوێت"

ئەو سەرکردە کوردییە لە لێدوانێکیدا بۆ ڕۆژنامەی “الشرق الأوسط”، پارتی دیموکراتی کوردستانی بە بەرپرسیاری دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەت زانی و وتی: "چونکە ئەوان هەموو شتێک و تەواوی پۆستە حکومییەکانی هەرێمیان دەوێت و ئامادە نین هیچ سازشێک بۆ پارتەکانی دیکە بکەن".

زۆرجار هەردوو پارتە سەرەکییەکە تۆمەت ئاراستەی یەکدی دەکەن و لایەنی بەرامبەر بە بەرپرسیاری ئەم چەقبەستووییە سیاسییە دەزانن. بەر لەوەش، سەرکردەیەکی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ڕۆژنامەکەی ڕاگەیاندبوو کە "بەردەوامبوونی بێتوانایی لە پێکهێنانی حکومەت، لایەنەکان لە بژاردەی دووبارەکردنەوەی هەڵبژاردن نزیک دەکاتەوە".

بەرەی ڕکابەر 

بەرەی یەکێتی و نەوەی نوێ داوای پۆستی سەرۆکی حکومەتی هەرێم و دابەشکردنی پۆستە حکومییەکان نیوە بە نیوە (پەنجا بە پەنجا) دەکەن.

ئەو سەرکردەیەی یەکێتی دانی بەوەدا نا کە سیستمی دوو ئیدارەیی کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئێستا و داهاتووی هەرێم دەبێت، ئاماژەی بەوەش کرد کە یەکێتی ئامادەیە "سازش بکات لە پێناو پاراستنی یەکپارچەیی هەرێمەکە". هەروەها ئاماژەی بە کۆبوونەوەی بافڵ تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتی، لەگەڵ ئەندامانی فراکسیۆنی حیزبەکەی لە پەرلەمانی کوردستان کرد، کە تێیدا جەختی کردووەتەوە کە ئەوان "ڕێگر نین لەبەردەم پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەت، بەڵکو داوای خێراکردنی دەکەن".

سەرەڕای ئەمەش، پەیامەکانی هەندێک لە سەرکردە دیارەکانی ناو یەکێتی "دڵنیاکەرەوە نین". یوسف گۆران، ئەندامی مەکتەبی سیاسی و بەرپرسی مەڵبەندی ڕێکخستنی لێکۆڵینەوەکانی یەکێتی، پێی وایە: بەردەوامبوونی هەرێمی کوردستان بەم شێوازەی ئێستای، لەژێر پرسیارێکی گەورەدایە، چ لەسەر ئاستی ناوخۆیی کە پەیوەستە بە سروشتی سیستمی سیاسی و حوکمڕانییەوە، یان لەسەر ئاستی دەرەکی کە بەستراوەتەوە بە گۆڕانکارییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانەوە."

گۆران لە وتارێکدا کە لە ماڵپەڕی فەرمیی حزبەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، دەڵێت: "هەرێم لە دوای یەکخستنی هەردوو ئیدارەکە لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە، هاوشێوەی ئەمڕۆ ئاستی لێکترازان و جەمسەرگیریی سیاسی بەخۆیەوە نەدیوە". هەرچەندە ئەو ئاماژەی بە ئەگەری دروستبوونی دوو ئیدارەیی نەکردووە، بەڵام جەختی لەسەر "پێویستیی گۆڕانکاری" کردووەتەوە و ڕایگەیاندووە کە "کوردستانی عێراق چیتر وەک ساڵی ١٩٩١ پاڵپشتیی نێودەوڵەتی پێویستی لەپشت نییە، کاتێک بە شێوەیەکی عەمەلی لە حکومەتی ناوەندیی بەغدا جیا بووەوە".

خۆکوژیی سیاسی

لەلایەکی دیکەوە، کیفاح مەحمود، ڕاوێژکاری ڕاگەیاندنی ڕێبەری پارتی دیموکراتی کوردستان (مەسعود بارزانی)، ڕایگەیاند کە قسەکردن لەسەر دوو ئیدارەیی وەک "خۆکوژیی سیاسییە کە دەبێتە یەکێک لە مەترسیدارترین ئەو هۆکارانەی هەڕەشە لە بەرژەوەندییە باڵاکانی هەرێم دەکەن".
 مەحمود ئەم جۆرە بانگەوازانەی بە "بەشێک لە کەمپینەکانی دژ بە هەرێم" لێکدایەوە کە "لەگەڵ تەماحە سیاسییەکان بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەزموونی فیدراڵی یەکدەگرنەوە"، جەختیشی کردەوە کە "هۆڵی پەرلەمان شوێنی گونجاوە بۆ تاوتوێکردنی سەرجەم کێشە و گرفتەکان".

ئەو ڕاوێژکارە ڕوونیکردەوە، بیرۆکەی جیابوونەوەی دوو ئیدارەکە بە هیچ شێوەیەک بوونی نییە، نەک تەنیا لە هەرێمدا، بەڵکو تەنانەت لای ئەو عێراقییانەش کە پەرۆشی قەوارەی دیموکراتی، فیدراڵی و دەستووریی عێراقن."

مەحمود ئەگەری ئەنجامدانی "هەڵبژاردنی پێشوەختە بۆ تێپەڕاندنی بنبەستی ئێستا" بە دوور نەزانی و وتی: "ئەمە یەکێکە لەو چارەسەرانەی لەلایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە خراوەتەڕوو، هەرچەندە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ڕایەکی دیکەی هەبوو کاتێک سوور بوو لەسەر هاوپەیمانێتییەکەی لەگەڵ (جووڵانەوەی نەوەی نوێ) بە ئامانجی هاوسەنگکردنی کورسییەکانی پارتی لە پەرلەمانی هەرێمدا، بەڵام پێویست بوو ئەم هاوپەیمانێتییە پێش ئەنجامدانی هەڵبژاردنەکان بووایە".