لە خورماڵەوە بۆ لەشکری قورئان؛ مێژووی نەوتراوی بزووتنەوەی ئیسلامی لە گۆڕەپانی شەڕدا

پەنجەرە

بەپێی کتێبی “ اطلس قرارگاە رمضان در دوران دفاع مقدس”، ئیسلامی سیاسی لە کوردستانی عێراق، کە دواجار لە کۆتاییەکانی دەیەی حەفتای سەدەی ڕابردوودا بوو بە هۆی ڕاگەیاندنی فەرمیی "بزووتنەوەی ئیسلامی"، مێژوویەکی پڕ لە وەرچەرخانی سیاسی و سەربازیی هەیە. پشتبەستن بە بەڵگەنامە مێژووییەکان نیشان دەدات کە ئەم جێپێیە سەرەتا لە ساڵی ١٩٧٦ی زایینی (١٣٥٥ی هەتاوی) لە شاری خورماڵ لەلایەن مەلا محەمەد بەرزنجییەوە داڕژا. دوای ئەویش، مەلا محەمەد نەجیب بەرزنجی، پێشنوێژی هەینی شارۆچکەی شانەدەر، ئەرکی ڕێبەرایەتیکردنی ئەم تەوژمە فکرییەی گرتە ئەستۆ.

لەکاتێکدا کە لە ساڵی ١٩٨٤ ملهوڕییەکانی ڕژێمی بەعس لەسەر زانایانی ئاینی زیادی کرد، مەلا بەرزنجی ناچار بوو کۆچ بکات بۆ ئێران. ئەم کۆچە خاڵی کۆکەرەوەی چەندین کەسایەتیی دیکەی وەک شێخ عەلی بیارە، شێخ لەتیف بەرزنجی، شێخ مەحموود ئازادی، شێخ ئەبوبەکر سدیقی، عەبدولڕەحمان نورسی، شێخ عەبدوڵڵا جیهاد و شێخ لوقمان نەزیری بوو کە لە شاری سنەی ئێران نووسینگەی ناوەندیی خۆیان بۆ ڕێکخستنی خەباتی سیاسی دژی ڕژێمی بەعس دامەزراند.

لە ڕاپەڕینی شارەزوورەوە بۆ لەشکری قورئان

ساڵی ١٩٨٧ بۆ ناوچەی شارەزوور ساڵێکی خوێناوی و پڕ لە گرژی بوو؛ کاتێک ڕژێمی عێراق ناوچەکەی خستە ژێر گەمارۆ و کۆنترۆڵی توندەوە، خەڵکی شار و شارۆچکەکانی هەڵەبجە، سەیدسادق، تەوێڵە و بیارە دەستیان بە ڕاپەڕین کرد، بەڵام لەلایەن سوپای بەعسەوە بە توندی سەرکوت کران. ئەم سەرکوتکارییە بووە هۆی کۆچی بەکۆمەڵی هەزاران هاووڵاتی و زانای ئاینی بۆ ئۆردوگا سنوورییەکانی ئێران، ئەمەش زەمینەیەکی گونجاوی بۆ بزووتنەوەی ئیسلامی ڕەخساند تا هێزەکانی خۆی لە قۆناغی سیاسییەوە بگوێزێتەوە بۆ قۆناغی چەکداری.

له‌هەمان ساڵدا، باڵی سەربازیی حیزبەکە بە ناوی "لەشکری قورئان" دامەزرا. سەرەتا فەرماندەیی لەشکرەکە بە حافز نەزیری سپێردرا، بەڵام دوای ماوەیەکی کورت، شێخ عەلی بیارە کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرە سەرەکییەکان، بەرپرسیارێتییەکەی گرتە ئەستۆ. ڕێبەری دووەمی بزووتنەوەکە، لە گێڕانەوەی پێکهاتنی حیزبەکەدا ئاماژە بەوە دەکات کە سەرکوتوویی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران پاڵنەرێکی بەهێز بوو بۆ ئەوان تا بەستنەوەی خەباتەکەیان بەو گۆڕانکارییە ناوچەییەوە، لە پێناو جێبەجێکردنی حوکمە شەرعییەکان لە عێراقدا چەک هەڵبگرن.

هاوکارییە لۆجستییەکان و ستراتیژی بڕیارگەی ڕەمەزان

بەڵگەنامەکان ئاشکرای دەکەن کە بزووتنەوەی ئیسلامی پێش چوونە ناو دۆخی سەربازی، لە ڕێگەی کاروباری زانایانی ئاینیی ڕۆژاوای ئێران لە شاری سنە (کە لە ژێر سەرپەرشتی سەید مووسەوی، نوێنەری ئیمام خومەینیدا بوو) پەیوەندییەکانی لەگەڵ تاران توندوتۆڵ کردبوو. 
دوای داواکاری فەرمیی سەرکردایەتی بزووتنەوەکە بۆ دەستپێکردنی شەڕی چەکداری دژی بەعس، بڕیارگەی "خاتم الانبیاء" کە ناوەندی فەرماندەیی شەڕ بوو، ئەرکی پشتیوانیکردنی ئەم حیزبەی سپارد بە "بڕیارگەی ڕەمەزانی سوپای پاسداران".

سەرکردەکانی بزووتنەوە تەنانەت سەردانی تاران کەن و لەگەڵ ئیمام خومەینی و هاشمی ڕەفسەنجانی (سەرۆکی ئەوکاتی پەرلەمانی ئێران و فەرماندەی شەڕ) کۆبوونەوە. لەبەر ئەوەی چەکدارانی بزووتنەوەکە سەرەتا تەنها چەکی سوکیان پێبوو، بڕیارگەی ڕەمەزان ئەرکی پڕچەککردن و دابینکردنی پێداویستییەکانی گرتە ئەستۆ. ئەم پشتیوانییە تەنها لایەنی سەربازی نەگرتەوە، بەڵکو بەهۆی نیشتەجێبوونی خێزانەکانیان لە ئێران، بە هاوکاری وەزارەتی ناوخۆ و مانگی سووری ئێران، مووچەی مانگانە، پێداویستی لۆجستی (خۆراک و سووتەمەنی)، خزمەتگوزاری پزیشکی و چارەسەری بریندارەکانی شەڕ بۆ هێزەکانی بزووتنەوەکە دابین کرا.

بزووتنەوەی ئیسلامی لە دەستووری خۆیدا، لە پاڵ ئامانجی دامەزراندنی حکومەتی ئیسلامی قۆناغ بە قۆناغ و دژایەتیکردنی جیاکاری نەتەوەیی، بە ڕوونی جەختی کردبووەوە کە "گه‌لی کورد بەشێکی دانەبڕاوە لە ئومەتی ئیسلامی و مافی شەرعی خۆیەتی بگاتە هەموو مافە یاساییەکانی خۆی."

دابەشکاریی جوگرافی و هێزە شەڕکەرەکان

لە ڕووی مەیدانییەوە، لەشکری قورئان بە پشتیوانی ئێرانییەکان توانی لە ماوەیەکی کورتدا ٣٧٠ چەکدار لە چوارچێوەی چوار هێزی سەرەکیدا ڕێکبخات و بەپێی نەخشەی خوارەوە لە سەرانسەری کوردستاندا دابەشیان بکات:
 
*هێزی ئیمام شافعی: بە فەرماندەیی مەلا ئەبوبەکر سدیقی، کە پێکهاتبوو لە ١٥٠ چەکدار و ناوەندی سەرەکییان لە گوندی مەلەکاتی ناوچەی هەولێر بوو.

 *هێزی خالیدی کوڕی وەلید: بە فەرماندەیی شێخ محەمەد ڕازی، کە پێکهاتبوو لە ١٠٠ چەکدار و لە ناوچەکانی پێنجوێن، چوارتا، شارباژێڕ و سلێمانی چالاک بوون و بنکەی سەرەکییان لە گوندی بسکانی دۆڵی شیلێر بوو.
* هێزی سەڵاحەدینی ئەیوبی: بە فەرماندەیی مەلا لوقمان نەزیری، کە پێک هاتبوو لە ٧٠ چەکدار و ناوچەی چالاکییەکەیان لە هەورامان بوو و ناوەندەکەیان لە دۆڵی مەریوان جێگیر ببوو.
 * هێزی نەبی یونس: بە فەرماندەیی ئەبو عەلی مووسڵی، کە هێزێکی بچووکتر بوو لەژێر فەرماندەیی ئەودا و لە ٥٠ چەکدار پێک دەهات.
ئەم هێزانە بە چەکی نیمچە قورسی وەک دۆشکە، خومپارەهاوێژ، مینی کاتیۆشا و ئامێری پەیوەندی بێتەل کە لەلایەن ئێرانەوە پێیان درابوو، چەکدار کران.

کارنامەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان

کارنامەی سەربازیی بزووتنەوەی ئیسلامی دوای بەستنی گرێبەستی فەرمی لەگەڵ بڕیارگەی ڕەمەزان لە ئەیلوولی ١٩٨٧ (خەرمانانی ١٣body هەتاوی) گۆڕانکاری بەخۆیەوە بینی. لە ماوەی شەش مانگی دووەمی ساڵی ١٩٨٧دا، بزووتنەوەکە توانی ٦ ئۆپەراسیۆنی سەربەخۆ دژی هێزەکانی بەعس ئەنجام بدات. ئەم چالاکییە لە پێنج مانگی سەرەتای ساڵی ١٩٨٨دا بە ئەنجامدانی ١ ئۆپەراسیۆنی سەربەخۆی دیکە بەردەوام بوو، کە کۆی گشتی ئۆپەراسیۆنە سەربەخۆکانی گەیاندە ٧ چالاکی گەورە.
لە پاڵ ئەم چالاکییە سەربەخۆیانەدا، بزووتنەوەی ئیسلامی ستراتیژی هاوپەیمانی مەیدانی پەیڕەو کرد؛ بە شێوەیەک کە سێ ئۆپەراسیۆنی هاوبەش و هێرشی پارتیزانی (ئێزایی) لەگەڵ هێزەکانی حیزبی دیموکراتی کوردستانی عێراق، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، حیزبی سۆسیالیستی کوردستان و لەشکری ٩ی بەدر ئەنجامدا، و هاوکات بەشدارییەکی کاراشی لە ئۆپەراسیۆنی ناسراوی "زەفەری ٧"دا کرد. ئەم مێژووە سەربازییە، بزووتنەوەی ئیسلامی وەک یەکێک لە ئەکتەرە چەکدارە کاریگەرەکانی گۆڕەپانی کوردستانی عێراق لە کۆتاییەکانی جەنگی ئێران-عێراقدا جێگیر کرد.