"هاوپەیمانی لەگەڵ تاران و هاواری قوشتەپە؛ ڕاپۆرتێکی مێژوویی لەسەر چالاکییە سەربازییەکانی پارتی"

پەنجەرە

کتێبی دۆکیۆمێنتاریی "ئەتڵەسی قەرارگای ڕەمەزان لە سەردەمی بەرگریی پیرۆزدا"، پەردە لەسەر چەندین لاپەڕەی مێژوویی و وردەکاریی شاراوه لادەدات کە تایبەتن بە پێکهاتە، هاوکارییە دەرەکییەکان و ستراتیژیی سەربازیی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق، لە نێوان ساڵانی ١٩٤٦ تا کۆتایی جەنگی ئێران و عێراق لە ساڵی ١٩٨٨دا. بەڵگەنامەکانی ئەم ئەتڵەسە نیشانی دەدەن کە چۆن گۆڕانکارییە سیاسییەکانی ناوچەکە ڕێڕەوی ئەم حیزبە و هاوکێشە سەربازییەکانیان گۆڕیوە.

لە عەشیرەتەوە بۆ تەشکیلاتی حزبی؛ ڕەوتی مێژوویی

بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەکانی ناو ئەم ئەتڵەسە، مەلا مستەفا بارزانی لە سەرەتادا بەبێ هەبوونی ڕێکخستنێکی حزبیی فەرمی و تەنها وەک ڕێبەری عەشیرەتێک لە دژی حکومەتی عێراق دەجەنگا. بەڵام دوای سەفەرەکەی بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان و بە ئیلهام وەرگرتن لە ئەزموونی حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، لە ساڵی ١٩٤٦دا بنەمای پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراقی دانا، کە دواتر بە "پارتی" ناسرا. ئەم هەنگاوە وەک یەکەم مۆری فەرمی دانرا لەسەر قبوڵکردنی دابەشبوونی سیاسیی هێڵە سنوورییەکانی نێوان ئێران و عێراق.

دوای چەندین قۆناغ لە شەڕ و ئاشتی

ڕێککەوتننامەی مێژوویی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ لەگەڵ ئەحمەد حەسەن بەکر و سەدام حسێن، بەهۆی جێبەجێ نەکردنی بەڵێنەکان و یەکلانەکردنەوەی چارەنووسی پارێزگای کەرکوک، پەیوەندییەکان گرژییان تێکەوتەوە. حزبەکە لە ڕێگەی ئێرانەوە هاوکاری دارایی و سەربازیی لە حکومەتی شا وەرگرت بۆ فشارخستنە سەر بەغدا، بەڵام واژۆکردنی ڕێککەوتننامەی جەزائیر لە ساڵی ١٩٧٥ لە نێوان تاران و بەغدا، گورزێکی قورسی لە پێگەی جەماوەریی حیزبەکە و سەرکردایەتییەکەی دا و بووە هۆی دروستبوونی چەندین لقی نوێ و جیابوونەوە لە ناو حزبەکەدا.

پێکهاتەی سەربازی و گەشەکردنی توانای هەواڵگری

ئەتڵەسەکە بە وردی باسی تەشکیلاتی سەربازیی حزبەکە دەکات لە سەردەمی جەنگی ئێران و عێراقدا، کە لەسەر چوار لقی سەرەکی دابەش ببوو: لقی یەکەم لە ناوچەی دهۆک و مووسڵ، لقی دووەم لە هەولێر، لقی سێیەم لە کەرکوک و خانەقین، و لقی چوارەم لە سلێمانی و دەشتی شارەزوور. پێکهاتەی هێزەکانیش لە سەرەوە بۆ خوارەوە بەپێی سیستمێکی سەربازیی توند (لە هێز، تالیپ، گرت، پڵ تا دەستە) ڕێکخرابوون، لە کاتێکدا "لیوای تایبەت" ئەرکی پاراستنی سەرکردایەتی و مەکتەبی سیاسی لە ئەستۆدا بوو.
لە ڕووی گەشەپێدانی توانای هەواڵگرییەوە، بەڵگەنامەکان ئاشکرای دەکەن کە لە سەرەتای دەیەی حەفتاکاندا، ژمارەیەک لە بەرپرسانی باڵای حزبەکە، لەوانە ئیدریس بارزانی و مەسعود بارزانی، سەردانی ئیسرائیلیان کردووە بۆ بینینی خولی ڕاهێنانی تایبەت بە مەبەستی دامەزراندن و بەڕێوەبردنی دەزگای هەواڵگریی حزبەکە (پاراستن). لە سەردەمی جەنگدا، ئەرکی سەرەکەی ئەم دەزگایە کۆکردنەوەی زانیاریی ورد بووە لەسەر تواناکانی ڕژێمی عێراق، چالاکییەکانی سووریا، شێوازی شەڕی فەلەستینییەکان، و چاودێریکردنی ناوەندە ئەتۆمی و موشەکییەکانی ناوچەکە.

هاوکاری لەگەڵ تاران و بژاردەی یەکگرتنی سیاسی

دوای سەرکوتکردنی شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران و دروستبوونی ئاڵۆزی لە ناوچە کوردییەکانی ئەو وڵاتە، پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق بڕیاری دا پشتگیری لە دەوڵەتی مەرکەزیی ئێران بکات. بەو هۆیەوە، لە ساڵی ١٩٧٩دا شۆرای شۆڕشی ئیسلامی ئێران ڕێگەی پێدان لە شارەکانی نەغەدە، پیرانشار و مەریوان جێگیر ببن. پارێزگاری ئازەربایجانی ڕۆژاوا مووچەی مانگانەی پێشمەرگەکانی بە مەسعود بارزانی دەدا و لەژێر چاودێری سوپای ئێراندا لێژنەیەکی هاوبەش بە ناوی "کمپ ۱۱" (کوردانی موسڵمانی بارزانی) بۆ هەماهەنگی سەربازی دروستکرا.
لە ڕووی سیاسییەوە، حزبەکە لە تشرینی دووەمی ١٩٨٠دا، بەرەیەکی فراوانی بە ناوی بەرەی نیشتمانی دیموکراتی (جود) پێکهێنا، کە تێیدا حزبی کۆمۆنیستی عێراق، حزبی سۆسیالیستی کوردستانی عێراق و چەند لایەنێکی تر بەشدار بوون، بە مەبەستی یەکخستنی گوتاری سیاسی و سەربازی دژی ڕژێمی بەعس لە بەغدا.

ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و باجی قورسی بارزانییەکان

بەپێی داتاکانی نێو کتێبەکە، پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق لە نێوان ساڵانی ١٩٨٤ تا ١٩٨٨، بە گشتی ٣٢٧ ئۆپەراسیۆنی سەربەخۆی بە پشتگیریی "بارەگای ڕەمەزان" و هێزەکانی ئێرانی لە ناوچە جیاجیاکانی عێراقدا ئەنجام داوە. ئەم ئۆپەراسیۆنانە زیاتر کەمین دانان، هێرشکردنە سەر سەربازگەکان و مینڕێژکردنی ڕێگاکانی هاتوچۆی سوپای عێراقیان لەخۆدەگرت. ساڵی ١٩٨٧ بە ئەنجامدانی ١٦٤ ئۆپەراسیۆن، وەک چالاکترین و پڕپێدادانترین ساڵی حزبەکە تۆمارکراوە.
 جگە لەمە، حزبەکە ٨ ئۆپەراسیۆنی ناڕێکخراوی بەرفراوانی لەژێر ناوی (فەتح و زەفەر) لە ناوچەکانی زاخۆ، دهۆک، دیانا، مێرگەسوور، هەڵەبجە، خورماڵ و شارەزوور ئەنجام داوە، هاوکات لەگەڵ ٧٤ ئۆپەراسیۆنی هاوبەشی تر لەگەڵ هێزەکانی تاران، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، حزبی دەعوە و حزبی سۆسیالیست.
گرنگترین و وەرچەرخانترین بەشداریی سەربازیی حزبەکە لە ئۆپەراسیۆنی "وەلفەجری ٢"دا بوو لە هاوینی ساڵی ١٩٨٣ لە ناوچەی سنووریی پیرانشار و حاجی ئۆمەران، کە تێیدا نزیکەی ١٠٠٠ پێشمەرگەی پارتی هاوشانی سوپا و کۆماندۆکانی ئێران بەشدارییان کرد و توانییان سەربازگەی حاجی ئۆمەران کۆنترۆڵ بکەن.

ئەم هاوکارییە سەربازییە ئاشکرایەی پارتی لەگەڵ ئێران، تووڕەیی توندی سەدام حسێنی لێکەوتەوە؛ بەو هۆیەوە ڕژێمی بەعس وەک تۆڵەکردنەوەیەکی دڕندانه، فەرمانی دەستگیرکردن و کۆمەڵکوژکردنی هەموو پیاو و کوڕانی بارزانیی تەمەن سەروو ١٣ ساڵی دا کە لە کۆمەڵگەی زۆرەملێی قوشتەپە نیشتەجێ ببوون، و پێش لەسێدارەدانیان لە شەقامەکانی بەغدادا گێڕدرانەوە، کە ئەمەش وەک یەکێک لە تاریکترین لاپەڕەکانی جینۆسایدی گەلی کورد لە مێژوودا مایەوە.