گوڵی بیابان یان دڕکی خوێناوی؟ دووڕوویی ئەسمە ئەسەد لە نێوان لەندەن و دیمەشقدا

ئامادەکردن: دانا نەقی

کاتێک لە ساڵی ٢٠١١دا شۆڕشی گەلی سووریا دژی ڕژێمە سەرکوتکەرەکەی بەشار ئەسەد هەڵگیرسا، سەرنجی جیهان تەنها لەسەر دیکتاتۆرێک نەبوو کە بە ئاگر و ئاسن وەڵامی داواکارییەکانی خەڵکی دەدایەوە، بەڵکو چاوەکان لەسەر هاوسەرەکەشی بوون. 
ئەسمە ئەلئەخرەس (ئەسەد)، ئەو کچە شۆخ، شیکپۆش و بەڕواڵەت مۆدێرنەی لەندەن کە ڕۆژێک لە ڕۆژان گۆڤاری بەناوبانگی Vogueی ئەمریکی نازناوی "گوڵی بیابان"ی پێبەخشیبوو.

یەکێک لە دەنگە میدیاییە هەرە دیار و قووڵبینەکان کە پەردەی لەسەر ئەم پارادۆکسە غەمگین و دووڕووییە بێبنەی خێزانی ئەسەد هەڵماڵیوە، ڕۆژنامەنووسی دێرینی سووری-ئەمریکی و پێشکەشکاری پێشووی کەناڵی CNN، هالە گۆران (Hala Gorani) بوو. 
هالە لە کتێبە ناوازە و پڕ لە سەرنجەکەیدا کە لە شوباتی ساڵی ٢٠٢٤دا بڵاوکرایەوە، بەشێکی گەورە تەرخان دەکات بۆ شیکردنەوەی دەروونی و سیاسیی ئەم خێزانە و چۆنیەتی تێکەڵبوونی مۆدێرنیتە ڕووکەشەکەیان لەگەڵ توندوتیژییەکی بێبەزەییانەدا: Journey Through Fame, Identity, and War"
(بەڵام تۆ لە عەرەب ناچیت: گەشتی ژنێک بەناو ناوبانگ، ناسنامە و جەنگدا)

دۆسیەی ئیمەیڵە دزەپێکراوەکان

هالە گۆران لە کتێبەکەیدا بە وردی دەچێتە ناو وردەکاریی ئەو ڕاپۆرتە بنکۆڵکارییە ناودارەی ڕۆژنامەی گاردیان (The Guardian)ی بەریتانی کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بڵاوکرایەوە. لەو کاتەدا، زیاتر لە سێ هەزار ئیمەیڵی تایبەتیی بەشار ئەسەد و هاوسەرەکەی دزەیان پێکرا و پەیوەندییە ژێربەژێرەکانی نێوان دیمەشق و گەڕەکە دەوڵەمەندەکانی لەندەنیان ئاشکرا کرد.

لەم نامانەوە دەردەکەوێت کە دایکی ئەسمە (سەحەر عەتری) و باوکی (دکتۆر فەواز ئەلئەخرەس، کە پزیشکێکی بەناوبانگی دڵە لە بەریتانیا) وەک ڕاوێژکارێکی سیاسیی سێبەر و شاراوە بۆ بەشار ئەسەد کاریان کردووە.

هەوڵدان بۆ مۆدێرنکردنی دیکتاتۆر

بەپێی زانیارییەکانی کتێبەکەی هالە گۆران و ڕاپۆرتەکەی گاردیان، دایک و باوکی ئەسمە لە ڕێگەی ئیمەیڵەوە بەردەوام ڕێنوێنی و ستراتیژییان بۆ بەشار ئەسەد دەنارد تا بزانێت چۆن ڕووبەڕووی خۆپێشاندانەکان ببێتەوە. 
ئەوان هانیان دەدا هەمیشە وەک سەرکردەیەکی "مۆدێرن" دەربکەوێت، نەک لەبەر ئەوەی باوەڕیان بە پرەنسیپەکانی دیموکراسی هەبێت، بەڵکو تەنها بۆ ئەوەی وێنە و پێگەی میدیایی ڕژێمەکە لە چاوی وڵاتانی ڕۆژاوادا نەشێوێت.

پێشنیارە گەمژانەکان لە کاتی خوێنڕشتندا

لە کاتێکدا شەقامەکانی سووریا بە خوێنی خۆپێشاندەران سوور ببوو، باوکی ئەسمە پێشنیاری بۆ ئەسەد دەکرد کە لیژنەی لێکۆڵینەوەی ڕووکەش دروست بکات و بەڵێنی درۆینی چاکسازیی میدیایی بدات. 
هاوکات، دایکی ئەسمەش خەریکی سانسۆرکردن و دانانی فلتەری سیاسی بوو بۆ گوتارەکانی بەشار. بەڵام بەشار ئەسەد، بە پاڵپشتیی دەزگا ئەمنییە توندڕەو و تۆقێنەرەکانی بنەماڵەکەی (مەخلوف و ئەسەد)، هەموو ئەم ئامۆژگارییانەی پشتگوێ خست و ڕێگای سەرکوتی سەربازیی ڕەها و خوێناوی هەڵبژارد.

ژیانی دووفاقی ئەسمە

یەکێک لە کتوپڕترین و غەمگینترین بەشەکانی کتێبەکەی هالە گۆران، تیشکخستنە سەر ژیانی ناوخۆیی و ڕەفتارەکانی ئەسمە ئەلئەخرەسە لە کاتی جەنگدا.

ئەو ئیمەیڵە دزەپێکراوانە دەریانخستووە کە ڕێک لەو کاتانەی گەڕەکەکانی حومس و حەلەب بە بۆمبی بەرمیلدار خاپوور دەکران و خەڵکەکەی کۆمەڵکوژ دەکران، ئەسمە لە دیمەشقەوە سەرقاڵی کڕینی کەلوپەلی گرانبەهای مۆبیلیاتی ماڵەوە، قاپوقاچاخی کریستاڵی گرانبەها لە پاریس، و پێڵاوی براندی جیهانیی "کریستیان لۆبوتان" بووە بە بەهای دەیان هەزار دۆلار. 

ئەم ڕەفتارە نزمە نیشانیدەدات کە مۆدێرنیتەکەی ئەسمە تەنها دەمامکێکی ڕووکەش و بازرگانی بووە و هیچ بەهایەکی مرۆیی یان ویژدانی لەپشتەوە نەبووە.

منداڵەکانی ئەسەد: مۆسکۆ و نیشتەجێبوونی لوکس لە ئیمارات

تەوەرێکی دیکەی گرنگ کە لە کتێبەکەدا شیکاریی بۆ کراوە، داهاتوو و ژیانی منداڵەکانی بەشار ئەسەدە (حافز، زەین، و کەریم). لە کاتێکدا ملیۆنان منداڵ و گەنجی سووریا یان لە زیندانە تاریکەکاندا توند کرابوون یان لە دەریای ناوەڕاستدا دەخنکان بە هیوای گەیشتن بە کەناراوەکانی ئەوروپا، منداڵەکانی ئەسەد لە لوتکەی خۆشگوزەرانیدا دەژیان.
 
منداڵەکانی ئەسەد، بەتایبەت حافزی کوڕە گەورەیان، ڕەوانەی مۆسکۆ کران بۆ خوێندنی باڵا لە زانکۆ هەرە بەناوبانگەکانی ڕووسیا و فێربوونی زمانی ڕووسی. ئەمەش هەمووی لەژێر چاودێرییەکی ئەمنیی یەکجار توند و تایبەتی دەزگای هەواڵگریی ڕووسیادا بوو.

هالە گۆران و ڕاپۆرتە چاودێرییەکان پەردە لەسەر پەیوەندییە قووڵەکانی ئەم خێزانە لەگەڵ ئیمارات لادەدەن. دوای ئاساییبوونەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی نێوان دوبەی و ڕژێمی دیمەشق، ئەندامانی خێزانی ئەسەد (لە نێویاندا منداڵەکانی و دایکی کۆچکردووی، ئەنیسە مەخلوف) مافی نیشتەجێبوونی فەرمی (ئیقامە)یان لە ئیمارات پێدرا.
 ئەم منداڵانە لە کاتێکدا لە ژێر سێبەری دیمەشقی وێرانبوودا ناویان دەهێنرێت، بەڵام ژیانی ڕاستەقینەیان لە نێوان ڤێلا شاهانەییەکانی دوبەی و شوقە پارێزراوەکانی مۆسکۆدایە. ئەوان بە ئازادییەکی تەواو و بە پارەی دزراوی خەڵکی ڕەشوڕووتی سووریا گەشت دەکەن و لەوپەڕی شاهانەییدا دەژین.

دواجار

کتێبەکەی هالە گۆران، تەنها بیرەوەرییەکی سادەی ڕۆژنامەوانی نییە، بەڵکو بەڵگەنامەیەکی مێژوویی و سیاسیی قورسە لەسەر ئەوەی چۆن دیکتاتۆرییەت دەتوانێت ماسکی "پەروەردەی ڕۆژاوایی" و "سەردەمیانە" بپۆشێت بۆ شاردنەوەی تاوانەکانی.
ئەم وتار و ڕاپۆرتە بنکۆڵکارییانە بە ڕوونی ئەوە دەسەلمێنن کە هەوڵەکانی خێزانی ئەسمە بۆ عەقڵانی نیشاندانی کارەساتەکانی ئەسەد، تەنها شانۆگەرییەکی میدیایی ساختە بووە. لە کاتێکدا هاووڵاتیانی سووریا باجی مانەوەی ئەم ڕژێمەیان بە خوێن و ئاوارەیی دەدا، منداڵانی ئەسەد لە دوبەی و مۆسکۆ سەرقاڵی قایمکردنی داهاتووی خۆیان بوون لەسەر خۆڵەمێشی نیشتمانێک کە باوکیان تەنها وێرانەی بۆ جێهێشتبوو.