ئاڵۆزییەکان دەگەنە لوتکە؛ ئەمریکا هێرشەکانی سەر ئێران چڕتر دەکاتەوە و تاران وڵاتانی کەنداو دەکاتە ئامانج

پەنجەرە

ڕۆژی هەینی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ شەشەم شەوی لەسەریەک هێرشەکانی بۆ سەر ئێران چڕتر کردەوە، لە کاتێکدا تاران کوژرانی هەشت کەسی لە بۆردوومانێکدا ڕاگەیاند گوایە لەهێرشی سەر ژێرخانە مەدەنییەکاندا کوژراون.
ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ هێرشی ئێران بۆ سەر چەند وڵاتێکی کەنداو و هەرێمی کوردستان، لەوانەش هێرشکردنە سەر وێستگەیەکی کارەبا، کە ئەمەش نیشانەی فراوانبوونی زیاتری بازنەی ململانێکانە.

سوپای ئەمریکا لە ڕێگەی پلاتفۆرمی "X"ـەوە ڕایگەیاند کە شەوی پێنجشەممە لەسەر هەینی هێرشی کردووەتە سەر «دەیان ئامانجی سەربازیی ئێران، لەوانەش بنکەکانی چاودێریی کەناراوەکان، بەرگریی ئاسمانی، ژێرخانی لۆجستیی سەربازی و دامەزراوە دەریایییەکان».

ئێران ڕایگەیاند کە تۆڕی کارەبای باشووری وڵاتەکە بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکانەوە زیانی پێگەیشتووە و داوای لە هاووڵاتیان کرد کە دەست بە بەکارهێنانی کارەباوە بگرن. هەروەها ئاماژەی بەوە کرد کە پردەکان، بەندەرێک، فڕۆکەخانەیەک و وێستگەیەکی شەمەندەفەر بۆردوومان کراون.

ئاژانسی هەواڵی فەرمی ئێران (ئیرنا) ڕایگەیاند کە لە ئەنجامی هێرشەکانی شەودا بۆ سەر ئەو دامەزراوانە، هەشت کەس کوژراون و ۲۰ کەسی دیکەش بریندار بوون.

ژێرخان

ڕۆژی هەینی، مەجید مووسەوی، فەرماندەی هێزی ئاسمانیی "سوپای پاسداران"ی ئێران، هەڕەشەی ئەوەی کرد کە تاران هێرشەکانی لە ناوچەکەدا ڕاناگرێت تا ئەو کاتەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هێرشەکانی بۆ سەر کەناراوەکانی باشووری ئێران و گەرووی هورمز ڕادەگرێت، ئەمەش بەپێی ئەوەی «ئاژانسی فرانس پرێس» بڵاوی کردووەتەوە.

مەجید مووسەوی لە بڵاوکراوەیەکدا لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ڕایگەیاند: «لە حیساباتی ئێمەدا، هەموو بستێکی خاکی ئێران هەر ئێرانە، تاران و باشوور یەکەیەکی دانەبڕاون»، ئاماژەی بەوەش کرد: «هێرشە کاریگەر و وردەکانمان کە لە ناوچە جیاجیاکانی ئێرانەوە دەست پێدەکەن دژی دوژمن بەردەوام دەبن تا ئەو کاتەی ئارامی بۆ کەناراوەکانی باشوور و گەرووی هورمز دەگەڕێتەوە».

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە ماوەی هەفتەکەدا هەڕەشەی لێدانی پرد و وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبای لە ئێران کردبوو، ئەگەر نەگەنە ڕێککەوتن.
لەم بارەیەوە، تەلەفزیۆنی فەرمی ئێران لە زاری وتەبێژی سوپای ئێرانەوە گواستییەوە: «ئەگەر ئەمریکییەکان ژێرخانەکان بکەنە ئامانج، ئەوا هەموو ژێرخانەکانی ناوچەکە دەبنە ئامانجی ڕەوای ئێران».
فۆڵکەر تورک، کۆمیساری باڵای مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە کاتی ململانێکاندا جەختی کردبووەوە کە بەئامانجگرتنی ژێرخانە مەدەنییەکان تاوانی جەنگە.

دەستگرتن بە بەکارهێنانی وزەوە

ڕۆژی هەینی، کوێت ڕایگەیاند کە یەکێک لە وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا و شیرینکردنی ئاوی بەر هێرشێکی ئێرانی کەوتووە، کە بووەتە هۆی کەوتنەوەی ئاگرکەوتنەوە و زیان گەیاندن، داواشی لە هاووڵاتیان کرد کە «لەو قۆناغە نائاسایییەدا دەست بە بەکارهێنانی کارەباوە بگرن».

پلەی گەرمی ڕۆژی هەینی لە کوێت گەیشتە ٤٨ پلەی سەدی و لە باشووری ڕۆژئاوای ئێرانیش ٤٥ پلەی سەدی بوو.
پێشتر، هێزە چەکدارەکانی کوێت، ئوردن، بەحرەین و قەتەر ڕایانگەیاندبوو کە بەرپەرچی هێرشە ئاسمانییەکانی بەرەبەیانی هەینییان داوەتەوە.

لە قەتەر، منداڵێک بەهۆی پارچەی هاوەنەوە بریندار بوو، لە کاتێکدا "سوپای پاسداران"ی ئێران ڕایگەیاند کە بنکەی "ئەلعه‌دید"ی ئەمریکی کردووەتە ئامانجی و تێیدا تێکشکاندنی سیستمی ڕادار و فڕۆکە سەربازییەکانی پشتڕاستکردەوە.

هێزە چەکدارەکانی ئێران ڕایانگەیاند کە لە کاردانەوەی بۆردوومانەکانی شەوی ئەمریکادا، بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی بۆمبڕێژکراو بنکە سەربازییەکانی ئەمریکایان لە کوێت کردووەتە ئامانج، هەروەها بە مووشەکی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان هێرشیان کردووەتە سەر فڕۆکە ئەمریکییەکان لە ئوردن.
تاران پێشتر ڕایگەیاندبوو کە هێرشەکانی ئەمریکا لە ٢٢ی حوزەیرانەوە تا ئێستا بوونەتە هۆی کوژرانی ٣٨ کەس و برینداربوونی زیاتر لە ٤٠٠ کەس.

گەرووی هورمز

جەنگ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ٢٨ی شوباتی ڕابردووەوە لە ئەنجامی هێرشەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا بۆ سەر ئێران هەڵگیرسا و هێشتاش ئابووریی جیهان دەلەرزێنێت.
ڕۆژی هەینی، وەزیرانی دەرەوەی چین و پاکستان داوایان لە لایەنە شەڕکەرەکان کرد کە دانوستانەکان لە چوارچێوەی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ناوەڕاستی حوزەیراندا دەست پێبکەنەوە کە دواتر شکستی هێنابوو.
پێشتر محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمان و سەرۆکی شاندی دانوستانکاری ئێران ڕایگەیاندبوو کە «یاداشتی لێکتێگەیشتن تەنها ئەو کاتە مانای دەبێت کە بەندەکانی کارپێکراو بن و جێبەجێ بکرێن».
ئیسلام ئاباد داوای «گەڕانەوەی خێرای دۆخەکەی بۆ باری ئاسایی لە گەرووی هورمز» کرد، کە ئێران لە کۆتایی هەفتەی ڕابردوودا دووبارە دایخستەوە. لە بەرامبەردا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا گەمارۆدانی بەندەرەکانی ئێرانی دووبارە سەپاندەوە.
کارولین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی ڕۆژی پێنجشەممە ڕایگەیاند کە ترەمپ «لە هەمان کاتدا هێشتا دەرگای بۆ دیپلۆماسی کراوەیە».
ئەو وتیشی کە ئێرانییەکان «سەرۆکیان ئاگادار کردووەتەوە کە هێشتا دەیانەوێت بگەنە ڕێککەوتن. ئێمە قسەیان لەگەڵ دەکەین، بەڵام سەرۆک ڕێگە نادات بەبێ سزا تەقە لە کەشتییەکان لە گەرووەکەدا بکەن».

پێکانی کەشتییەک

هاتوچۆی دەریایی لە گەرووی هورمزدا کەمبووەتەوە، کە پێش جەنگەکە پێنج یەکی نەوت و گازی سروشتیی شلکراوەی جیهانی پێدا تێدەپەڕی.
بەپێی ڕاپۆرتی ئاژانسی ئاسایشی دەریایی بەریتانیا (UKMTO)، کەشتییەک لە نزیک کەناراوەکانی عومان و لە نزیک گەرووی هورمز بە «پڕۆژێکتێلێکی نەناسراو» پێکراوە.
ئەم هێرشە کە ڕۆژی پێنجشەممە لە دووری ١٩ میلی دەریایی لە شاری خەسەبی عومانییەوە ڕوویدا، بووەتە هۆی «زیانێکی بچووک لە پێکهاتەی کەشتییەکەدا»، ئەمەش بەپێی بەیاننامەی ئاژانسەکە کە ئاماژەی بەوەش کردووە ستافی کەشتییەکە «سەلامەتن» و کەشتییەکەش «بەردەوامە لە گەشتەکەی بەرەو وێستگەی داهاتووی».
لە بەرامبەردا، سەرەڕای ئەم پێشهاتانە نرخەکانی نەوت تا ڕادەیەک جێگیر مانەوە، بەو پێیەی نرخی یەک بەرمیل نەوتی خاوی برێنت لە ڕۆژی هەینیدا گەیشتە نزیکەی ٨٥ دۆلار.