لە ئۆکراینەوە بۆ ئەورووپا؛ مەترسیی گەشەکردنی جەنگی ڕووسیا و ڕۆژئاوا !

 پەنجەرە

جەنگی ئۆکراین لە ساڵانی دواییدا تەنها بە شەڕێک لەنێوان ڕووسیا و ئۆکراین نەماوەتەوە؛ بەڵکو بووەتە یەکێک لە گرنگترین و هەستیارترین تاقیکردنەوەکانی سیستەمی ئەمنیەتیی ئەورووپا و پەیوەندییەکانی نێوان ڕووسیا و ڕۆژئاوا. لە بنەڕەتدا، پرسیاری سەرەکی تەنها ئەوە نییە کە کێ لە مەیدانی جەنگدا دەستەسەر دەبێت، بەڵکو ئەوەیە کە پشتگیریی سەربازیی ڕۆژئاوا بۆ ئۆکراین تا چ ئاستێک دەتوانێت زیاد بکرێت، بەبێ ئەوەی سنووری نێوان جەنگی ئۆکراین و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی ڕووسیا و ناتۆ تێپەڕێنرێت.

بۆ تێگەیشتن لە قووڵیی ئەم مەترسییە، پێویستە جەنگەکە تەنها لە چوارچێوەی هێرشی ڕووسیا لە ساڵی ٢٠٢٢ نەبینرێت، بەڵکو مێژووی پەیوەندییە ئەمنیەتییەکانی ڕووسیا و ڕۆژئاوا، پەرەسەندنی ناتۆ بەرەو ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا، گۆڕانی شوێنی ئۆکراین لە سیستەمی ئەمنیەتیی ئەورووپا و زیادبوونی هاوکاریی سەربازیی نێوان ئۆکراین و ڕۆژئاواش لەبەرچاو بگیرێت.

ناتۆ و هەستی هەڕەشەی ڕووسیا

یەکێک لە گرنگترین خاڵەکانی قەیرانی ئۆکراین پەیوەندی بە بڕیاری ساڵی ٢٠٠٨ی ناتۆوە هەیە کە ئۆکراین و جۆرجیا لە داهاتوودا بتوانن ببنە ئەندامی ناتۆ. ئەم بڕیارە لەلایەن ڕۆژئاواوە وەک هەنگاوێک بۆ فراوانکردنی ئەمنیەت و ئازادیی هەڵبژاردنی هاوپەیمانەکان دەبینرێت، بەڵام لەلایەن موسکۆوە بە شێوەیەکی جیاواز لێکدراوەتەوە.

بۆ ڕووسیا، نزیکبوونەوەی سەربازیی ناتۆ لە سنوورەکانی، بە تایبەتی لە ناوچەیەک کە بە مێژوویی و ستراتیژییەوە گرنگییەکی زۆری بۆی هەیە، دەتوانێت بە هەڕەشەیەکی درێژخایەن لەسەر ئاسایش و توانای وەڵامدانەوەی سەربازیی ئەو وڵاتە بزانرێت.

لێرەدا جیاوازییەکی گرنگ لەنێوان «نیازی بەرگری» و «وەرگرتنی هەنگاوەکە لەلایەن دژبەر» هەیە. دەکرێت لایەنێک باوەڕی وابێت کە هاوپەیمانێتییەکەی تەنها بۆ بەرگرییە، بەڵام ئەگەر دژبەرەکە ئەو هەنگاوە بە هەڕەشەیەکی ستراتیژی ببینێت، ئەوا ئەنجامەکە دەتوانێت پێچەوانەی مەبەستی سەرەتایی بێت.

گۆڕانی ئۆکراین بۆ ناوچەیەکی ستراتیژیی گرنگ

لە دوای ٢٠١٤، پەیوەندیی سەربازیی نێوان ئۆکراین و وڵاتانی ڕۆژئاوا بە شێوەیەکی بەرچاو فراوانتر بوو. ڕاهێنانی سەربازان، گواستنەوەی چەک و تەکنەلۆجیا، هاوکاریی زانیاریی و پەرەپێدانی تواناکانی بەرگریی ئۆکراین هەموویان بەشێک بوون لە ئەم پرۆسەیە.

لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگی ٢٠٢٢، ئەم هاوکارییە بە قۆناغێکی نوێدا چوو. لە چەکەکانی بەرگریی نزیکەوە بۆ سیستەمە پێشکەوتووەکانی بەرگریی ئاسمانی، توپخانە، تانک، مووشەک، فڕۆکە و تەکنەلۆژیای درۆن، ئاست و جۆری پشتگیرییەکە بەردەوام گۆڕاوە.

ئەم گۆڕانکارییە پرسیارێکی بنەڕەتی دروست دەکات: لە کوێدا سنووری نێوان «یارمەتیدانی ئۆکراین بۆ بەرگری» و «بەشداریی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لە جەنگ» دەشکێت؟

ئەم پرسیارە بە تایبەتی کاتێک گرنگتر دەبێت کە چەکە دابینکراوەکان توانای هێرشکردن بە مەودای دوورتر هەبن و بتوانرێن بۆ ئامانجەکان لە ناو خاکی ڕووسیا بەکاربهێنرێن.

پەرەسەندنی پشتگیری و سنووری مەترسی

لە سەرەتای جەنگدا، زۆرێک لە پشتگیرییە سەربازییەکانی ڕۆژئاوا بە ناوی یارمەتیدانی ئۆکراین بۆ بەرگری لە خاکەکەی پێشکەش دەکران. بەڵام بە تێپەڕبوونی کات، جۆری چەکەکان و تواناکانیان گەورەتر بوون و هاوکارییە زانیاریی و تەکنەلۆژییەکانیش قووڵتر بوون.

ئەم گۆڕانکارییە لە ڕووی سەربازییەوە دەتوانێت ئۆکراین بەهێزتر بکات، بەڵام لە هەمان کاتدا مەترسیی هەڵکشانی جەنگیش زیاد دەکات و لەئێستادا ئاراستەکەی وەرگرتووە.

چونکە جەنگەکە دەتوانێت بۆ زنجیرەیەک لە وەڵامدانەوەکان بگۆڕێت: ئۆکراین بە چەکی ڕۆژئاوایی هێرشێک دەکات، ڕووسیا وەڵام دەداتەوە، ڕۆژئاوا پشتگیریی زیاتر دەکات، ڕووسیا هەنگاوی توندتر دەنێت و هەنگاوی دواتر لە هەردوو لایەنەوە دەتوانێت لایەنەکەی بەرامبەر ناچار بکات وەڵامێکی نوێ بدات.

لەم دۆخەدا، مەترسیی سەرەکی تەنها لە «نیازی هێرش» نییە؛ بەڵکو لە هەڵەی هەژمارکردنە. هەنگاوێک کە لەلایەن یەک لایەنەوە بۆ بەرگری یان فشارێکی دیاریکراو دانراوە، دەتوانێت لەلایەن لایەنی بەرامبەرەوە بە هەنگاوێکی هێرشکارانە وەربگیرێت.

لە جەنگی ئۆکراینەوە بۆ قەیرانی ناتۆ ـ ڕووسیا

تا ئەو کاتەی شەڕەکە لە ناو خاکی ئۆکراین سنووردار بێت، هەرچەندە وێرانکەر و خوێناوی بێت، سروشتی قەیرانەکە دیاریکراوە. بەڵام ئەگەر هێرشێک بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ خاکی یەکێک لە ئەندامانی ناتۆ بکاتە ئامانج، دۆخەکە بە تەواوی دەگۆڕێت.

لەو ساتەدا، پرسیاری بەرگریی هاوبەش و ماددەی ٥ی پەیمانی ناتۆ دەتوانێت ببێتە ناوەندیی قەیرانەکە. هەرچەندە بەکارهێنانی ماددەی ٥ خۆکارانە بە مانای جەنگی گەورەی جەمسەرەکان نییە، بەڵام هێرشی ڕاستەوخۆ لەسەر ئەندامێکی ناتۆ دەتوانێت فشارێکی زۆر گەورە لەسەر هاوپەیمانان دروست بکات بۆ وەڵامدانەوە.
 لە لایەکی دیکەوە، هەر هەنگاوێکی ڕۆژئاوا کە موسکۆ وەک هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ لەسەر ئاسایشی خۆی بخوێنێتەوە، دەتوانێت هەمان جۆرە وەڵامێکی توندتر لە ڕووسیا دروست بکات.

بەم شێوەیە، جەنگێک کە سەرەتا سنووردار بوو بە خاکی ئۆکراین، دەتوانێت بە هێواشی بگۆڕێت بۆ قەیرانێکی نێوان دوو هێزی سەربازیی گەورە.

دوو بنەمای جیاواز بۆ تێگەیشتن لە قەیرانەکە ؛

لە یەک لایەنەوە، بنەمای سەرەکیی ڕۆژئاوا ئەوەیە کە ڕووسیا هێرشی کردووە و ئۆکراین مافی بەرگری لە خۆی هەیە. لەسەر ئەم بنەمایە، یارمەتیدانی سەربازیی ئۆکراین بە شێوەیەکی سەرەکی وەک پشتگیریی مافی بەرگریی وڵاتێکی سەربەخۆ دەبینرێت.

بەڵام لە لایەنی دیکەوە، هەڵسەنگاندنێکی ستراتیژی جیاواز دەڵێت کە بۆ تێگەیشتن لە هۆکاری قەیران نابێت تەنها ڕووداوەکانی ساڵی ٢٠٢٢ لەبەرچاو بگیرێن. پەرەسەندنی ناتۆ، گۆڕانی هاوسەنگیی هێز لە ئەورووپا، لاوازبوونی هەندێک ڕێککەوتنی کۆنترۆڵی چەک و زیادبوونی گومان و نەمانی متمانە لەنێوان ڕووسیا و ڕۆژئاواش بەشێک لە ژینگەی ستراتیژیی پێش جەنگ بوون.

ئەم دوو ڕوانگەیە لە بنەڕەتدا پێویست ناکات یەکدی ڕەت بکەنەوە. دەتوانرێت هەردووکیان لە یەک کاتدا لەبەرچاو بگیرێن: هێرشی ڕووسیا لە ڕووی یاسایی و سیاسییەوە ناتوانرێت بە هۆکاری ئەمنیەتییە پێشوەختەکان ڕەوا بکرێت، بەڵام هەمان کات سیاسەتەکانی پێش جەنگی ڕۆژئاواش دەتوانن لە شیکردنەوەی هۆکارە ستراتیژییەکانی قەیراندا جێگایان هەبێت.

مەترسیی ناوکی و هەڵکشانی جەنگ

یەکێک لە مەترسییە گەورەکان لە جەنگی ئۆکراین ئەوەیە کە هەڵکشانی جەنگ لە دۆخێکی ناوخۆییەوە بگاتە ئاستی ڕووبەڕووبوونەوەی هێزە ناوکییەکان.

ئەمە بەو مانایە نییە کە بەکارهێنانی چەکی ناوکی حەتمییە. بەڵکو مەبەست ئەوەیە کە هەرچەندە جەنگ زیاتر پەرە بسێنێت و هەردوو لایەن زیاتر بە تواناکانی ستراتیژیی یەکتری نزیک ببنەوە، مەترسیی هەڵەی هەژمارکردن و وەڵامدانەوەی زنجیرەیی زیادتر دەبێت.

بۆیە گرنگترین پرسیار ئەوە نییە کە «کێ چەکی زیاتر هەیە؟»، بەڵکو ئەوەیە کە «لە چ خاڵێکدا بەکارهێنانی ئەم توانایە دەتوانێت هەستی هەڕەشەی ڕووسیا یان ڕۆژئاوا بگۆڕێت و زنجیرەیەکی نوێی وەڵامدانەوە دروست بکات؟»

کێشەی سەرەکی: سنووری نێوان پشتگیری و بەشداری

لە کۆتاییدا، کێشەی سەرەکیی جەنگی ئۆکراین تەنها ژمارەی چەکەکان نییە، بەڵکو سروشتی بەکارهێنانیان و شوێنی بەکارهێنانیانە.

پشتگیریی سەربازیی دەرەکی دەتوانێت توانای بەرگریی ئۆکراین زیاد بکات و ڕێگری لە زیاتر پەرەسەندنی هێرشەکانی ڕووسیا بکات؛ بەڵام هەمان پشتگیری، ئەگەر مەودا و جۆری تواناکانی بە شێوەیەکی زۆر فراوان ببن، دەتوانێت سنووری نێوان یارمەتیدانی دەرەکی و بەشداریی ناڕاستەوخۆ لە جەنگ لاواز بکات.

ئەمەش ئەو خاڵەیە کە مەترسیی ڕووبەڕووبوونەوەی ڕووسیا و ڕۆژئاوا لێوە دەست پێدەکات؛ نە لەوەی یەک لایەن بە تەنیا نیازی جەنگی گەورەی هەبێت، بەڵکو لەوەی هەنگاوە بچووکەکان بە کۆمەڵ دەتوانن دۆخێک دروست بکەن کە هیچ لایەنێک بە ئاسانی نەتوانێت لێی بگەڕێتەوە.

کۆتایی: ئایا چەک دەتوانێت جەنگ کۆتایی پێبهێنێت؟

جەنگی ئۆکراین بە چەکی زیاتر تەنها چارەسەر نابێت. چەک دەتوانێت هاوسەنگیی هێز بگۆڕێت، توانای بەرگریی ئۆکراین زیاد بکات و هەزینه‌کەی هێرشی ڕووسیا بەرز بکات؛ بەڵام لە هەمان کاتدا دەتوانێت جەنگ درێژتر بکات و مەترسیی هەڵکشانی قەیرانیش زیاد بکات.

ئەگەر ئامانج تەنها ئەوە بێت کە ڕووسیا لە مەیدانی جەنگدا شکست بخوات، ئەوا ئەگەری درێژبوونەوەی جەنگ و زیادبوونی تێچووی مرۆیی و ستراتیژییەکە هەیە. بەڵام ئەگەر ئامانجی کۆتایی ئەوە بێت کە ئۆکراین و ئەورووپا بە ئەمنیەتییەکی درێژخایەن بگەن، ئەوا پێویستە لەگەڵ توانای سەربازی، بیر لە ڕێکخستنییەکی نوێی ئەمنیەتیی ئەورووپاش بکرێتەوە.

پرسیاری بنەڕەتیی داهاتوو ئەوەیە: چۆن دەتوانرێت ئۆکراین بەهێز و پارێزراو بێت، بەڵام لە هەمان کاتدا سنووری ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی ڕووسیا و ڕۆژئاوا تێنەپەڕێت؟

ئەمە لە ساڵی ٢٠٢٦دا هێشتا یەکێکە لە گرنگترین پرسیارەکانی ئەمنیەتیی ئەورووپا. چونکە مەترسیی گەورە لە جەنگە گەورەکاندا هەمیشە لە نیازی هێرشکردنەوە نایەت؛ هەندێک جار لە زنجیرەیەک هەنگاوی بچووک دروست دەبێت کە هەر یەکێکیان بە تەنیا دیار و کۆنترۆڵکراوە، بەڵام کۆی ئەوان دەتوانێت سیستەمێکی تەواو لە هەڵکشانی جەنگ دروست بکات.

لەو ڕوانگەیەوە، چالاکیی سەرەکیی دیپلۆماسیی داهاتوو نابێت تەنها لەسەر ئەوە بێت کە چەکی زیاتر بدرێت یان چەکی کەمتر؛ بەڵکو دەبێت لەسەر دۆزینەوەی ئەو خاڵەی بێت کە لە نێوان بەرگریی ئۆکراین، پاراستنی ئەمنیەتیی ئەورووپا و ڕێگریکردن لە ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی ڕووسیا و ڕۆژئاوا هاوسەنگییەکی دروست دروست بکات.