جەنگی بەکرێگیراوان؛ چۆن هەزاران چەکداری بیانی بوونە سووتەمەنی جەنگی نێوان روسیا و ئۆکراینا؟

پەنجەرە

لانیکەم ٣,٥٨٩ کەس لە هاووڵاتییانی بیانی کە سەر بە زیاتر لە ٤٠ دەوڵەتن، لەشەڕی نێوان روسیا و ئۆکرانیا و لەریزی سوپای روسیادا کوژراون، ئەمەش لەسەرەتای هەڵگیرسانی ئەو شەڕەوە.

کوژراوەکان ئەو زیندانییانە دەگرێتەوە کە لە ناو زیندانەکانی روسیادا زیندانی بوون و دواتر چەکدار کراون، هەروەها ژمارەیەک کۆچبەریش دەڵێن ناچارکراون یاخود فریودراون و براونەتە نێو شەڕەکەوە، بەشێکیان موچەیەکی زۆریان پێدراوە، ئەمە جگە لە سەربازانی کۆریای باکوور کە بەپێی ڕێککەوتنێکی نێوان موسکۆ و پیۆنگیانگ نێردراون.

دیارترین ئەو چەکدارە بیانییانەی لە ریزی سوپای روسیا کوژراون:

کۆریای باکور: ٢٣٠٤ چەکداری لە ریزی سوپای روسیا کوژراوە

ئوزبەکستان: ٢٢٩ 
تاجیکستان: ١٩٩
جۆرجیا: ١٨٩ 
ئازەربایجان: ١٠٨ 
بیلا روسیا: ٩٩
قیرغستان: ٨٩ 
نیپاڵ: ٧٢ 

لە نێو ئەو ناوانەی لە لیستی چەکدارە بیانییەکاندا هەن، ئێدسن کامویسیگی ئۆگەندی تێدایە ، کە خێزانەکەی دەڵێن بڕوای وابووە بەرەو ڕووسیا دەچێت بۆ ئەوەی وەک پاسەوانی ئاسایش کار بکات.

ئەم پیاوە تەمەن ٤٥ ساڵە، لە دوای رووخانی بەعس وەک پاسەوانی ئاسایش لە عێراق و ئەفغانستان کاری کردووە، بەڵام وەک هاوسەرەکەی (کارۆلین موکوزا) بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاندووە، پێشتر هەرگیز بەشداری لە شەڕی ڕاستەقینەدا نەکردووە.

دوای کەمبوونەوەی دەرفەتی کار لە بواری ئاسایش لە دەرەوەی وڵات، گەڕایەوە بۆ ئۆگەندا و لەوێ وەک شۆفێری تەکسی کاری کرد و هەوڵی دا لە ڕێگەی کشتوکاڵەوە بژێوی پەیدا بکات. بەڵام داهاتەکەی بەزەحمەت بەشی بژێوی هاوسەرەکەی و دوو منداڵەکەی دەکرد.

لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، بە خێزانەکەی ڕاگەیاند کە کارێکی نوێی لە بواری ئاسایشدا دۆزیوەتەوە، ئەمجارەیان لە ڕووسیا. بەڵام لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، پەیوەندی بە هاوسەرەکەیەوە کرد تا هەواڵێکی جیاوازی پێ بڵێت.

ئەو بە ڕۆژنامەی "تاتس"ی ئەڵمانی وتبوو: "داوای لێکردم دوعای بۆ بکەم، چونکە مەشق و ڕاهێنانی سەربازی وەردەگرت و بەم زووانە ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ دەکرێ."
دوای هەفتەیەک، کامویسیگی لە ننزیک شاری کوپیانسک لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ئۆکراینا کوژرا، وەک ئەوەی بەشی ڕووسیی BBC توانیویەتی پشتڕاستی بکاتەوە.

هاوسەرەکەی هێشتا هەوڵ دەدات تەرمەکەی بگەڕێنێتەوە بۆ وڵاتەکەی. میدیا ناوخۆییەکان ڕایانگەیاندووە کە دەسەڵاتدارانی ئۆگەندا ڕەتیانکردۆتەوە ڕێکارەکان بۆ گواستنەوەی بگرنە بەر. هەروەها میدیاکانی ئۆگەندا ئاماژەیان بەوە کردووە کە تا حوزەیرانی ٢٠٢٦، لانی کەم دوو ئۆگەندیی دیکە کە لە پەنای سوپای ڕووسیادا شەڕیان دەکرد، کوژراون.

کامویسیگی یەکێک بوو لەو ١,٢٨٥ چەکدارە بیانییەی لە ڕیزەکانی سوپای ڕووسیادا بوون و بەشی ڕووسیی BBC کوژرانیانی پشتڕاستکردۆتەوە. ئەم کەسانە هاووڵاتییانی کوبا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، چین، ڤێتنام، پۆڵەندا، هیندستان، نیپاڵ، سڕبیا و چەندین نەتەوەی دیکە لەخۆدەگرن.

هەروەها بەشی کۆریی BBC ناسنامەی ٢,٣٠٤ سەربازی دیکەی کۆریای باکووری دەستنیشان کردووە، بەپشتبەستن بە وێنەی مانگە دەستکردەکان و وێنەی فەرمیی پەیکەرێکی یادگاری سەربازی لە پیۆنگ یانگ. ئەم سەربازانە لە کاتی شەڕکردن دژی هێزەکانی ئۆکراینا لە ناوچەی کورسکی ڕووسیا کوژراون، دوای ئەوەی کیێڤ لە ئابی ٢٠٢٤دا هێرشی کردە سەر ئەو ناوچەیە.

بڕوا وایە ژمارەی گشتیی ئەو بیانییانەی لە پەنای ڕووسیا شەڕیان کردووە، بەوانەشەوە کە بە زیندووی ماونەتەوە، چەندین بەرامبەر لەم ژمارەیە زیاتر بێت.
بەپێی وتەی بەرپرسێکی باڵای ڕێکخراوی پەیمانی ئاتڵانتیکی باکوور (ناتۆ) کە لە میانی لووتکەیەکدا لە ئەنقەرە لە مانگی تەمووزدا قسەی بۆ بەشی ڕووسیی BBC کردووە، ناتۆ مەزەندە دەکات نزیکەی ٢٤ هەزار بەکرێگیراوی بیانی لە ٤٤ وڵاتەوە لە ڕیزەکانی هێزەکانی ڕووسیادا شەڕ دەکەن. بەرپرسەکە وتیشی کە زۆرینەیان خەڵکی وڵاتانی ئەفریقان.

ئەو زیادی کرد: "ئەگەری زۆرە سەدان ئەفریقی گرێبەستیان بۆ شەڕکردن ئیمزا کردبێت. هەندێکیان بە خۆبەخشانە ئەوەیان کردووە، لە کاتێکدا هەندێکی دیکەیان زۆریان لێکراوە."
لیستەکان دانیشتوانی نیمچەدوورگەی قرم و ناوچەکانی دۆنێتسک، لۆهانسک، خێرسۆن و زاپۆریژیای ئۆکراینا لەخۆناگرێت کە لە پەنای ڕووسیا شەڕ دەکەن، چونکە  لە ئامارێکی جیاوازدا ژمێردراون، بۆیە کوژراوانی ئەوان لەمەدا ڕەنگ ناداتەوە.

بەڵام لیستەکە ٢٥ هاووڵاتیی ئۆکراینی لە ناوچەکانی دیکەی ئۆکرایناوە لەخۆدەگرێت کە لە بەرەکانی جەنگدا لە کاتی شەڕکردن لە نێو پێکهاتە سەربازییەکانی ڕووسیادا کوژراون. زۆربەیان دوای ئەوەی لە ناو چاکسازییەکانەوە (بەندیخانەکان) ڕاهێنران، پەیوەندییان بە جەنگەکەوە کردبوو.

چەکدارە بیانییەکان لە ڕیزەکانی ئۆکراینادا
 ئۆکرایناش لە ڕێگەی سیستمێکی نیشتمانییەوە کە دوای دەستپێکردنی داگیرکارییە بەرفراوانەکەی ڕووسیا لە شوباتی ٢٠٢٢ دامەزرا، هاووڵاتییانی بیانی چەکدار دەکات.

سەرۆک ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی لە ڕۆژانی سەرەتای داگیرکارییەکەدا "فەیلەقی نێودەوڵەتی"ی ئۆکراینی دامەزراند و داوای لە خۆبەخشانی دەرەوەی وڵات کرد بەشداری لە شەڕەکەدا بکەن.

لە ئێستادا بیانییەکان لە فەیلەقی نێودەوڵەتی و یەکە جیاوازەکانی دیکەی ناو هێزە چەکدارەکانی ئۆکراینادا خزمەت دەکەن. بەپێی یاسای دارستان، لە بارودۆخی ئاساییدا ناتوانن بە ئارەزووی خۆیان خزمەت تەرک بکەن مەگەر دوای شەش مانگ لە خزمەتی بەردەوام.

لە حوزەیرانی ئەمساڵدا، زێلێنسکی ڕایگەیاند کە ئۆکراینا مووچەی سەربازان زیاد دەکات و هەوڵ دەدات چەکداری زیاتر لە دەرەوەی وڵات ڕابکێشێت، لە کاتێکدا سوپا ڕووبەڕووی کەمیی هێزی مرۆیی بووەتەوە دوای زیاتر لە چوار ساڵ لە جەنگ لەگەڵ ڕووسیا.

ئۆکراینا ئامارێکی یەکگرتوو لەسەر ژمارەی ئەو بیانییانەی لە ڕیزەکانیدا کوژراون بڵاوناکاتەوە.
لە ئابی ٢٠٢٥، بەرپرسێک کە سەرپەرشتی خزمەتی هاووڵاتییانی بیانی دەکات بە ماڵپەڕی "هرۆمادسکی"ی ئۆکراینی ڕاگەیاند، زیاتر لە هەشت هەزار خۆبەخشی بیانی تەنها پەیوەندییان بە هێزە وشکانییەکانەوە کردووە.

بەرپرسەکە مەزەندەی کرد کە کۆی ژمارەکە لە بەشە جیاوازەکانی هێزە چەکدارەکانی ئۆکراینادا لە ١٦ هەزار کەس کەمتر نەبێت، و ئاماژەی بەوەش کرد کە هاووڵاتییانی ٧٢ وڵات لە ڕیزەکانیدا خزمەتیان کردووە.
پێكهاتەی هێزە بیانییەکە بە تێپەڕبوونی کات گۆڕانکاری بەسەردا هات. یەکەم دەستەی خۆبەخشان ژمارەیەکی زۆر لە هاووڵاتییانی وڵاتانی ڕۆژئاوا و یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوویان لەخۆدەگرت، کە هەندێکیان ئەزموونی سەربازیی پێشتریان هەبوو.

دواتر ئۆکراینا پێکهاتەی بۆ ڕاهێنان و فەرماندەیی بە زمانی ئیسپانی پەرەپێدا، ئەوەش یارمەتیدەر بوو بۆ ڕاکێشانی سەدان جەنگاوەری دێرینی کۆڵۆمبیا. هەندێکیان دەڵێن بۆ بەرگریکردن لە ئۆکراینا هاتبوون، لە کاتێکدا هەندێکی تر ئاماژە بەوە دەکەن کە پاڵنەری دارایی هۆکارێکی گرنگ بووە، چونکە مووچەکانی بەرەی جەنگ بە چەندین بەرامبەر زیاترە لە مووچەی سەربازی لە کۆڵۆمبیا.
ئەو بیانییانەی لە ئۆکراینا خزمەت دەکەن هەمان ئەو مووچەیە وەردەگرن کە سەربازە ئۆکراینییەکان وەری دەگرن، کە نزیکەی ٢,٦٩٠ دۆلارە بۆ مانگێکی تەواو لە شەڕکردن، جگە لە ١,٥٧٠ دۆلاری دیکە بۆ هەر ٣٠ ڕۆژێکی کۆکراوە کە لە هێڵی پێشەوەی جەنگدا بەسەری دەبەن.

بەڵام چەکدارە بیانییەکان لەلایەن هەردوو لایەنەکەوە، هێشتا وەک پێکهاتەیەکی سنوردار دەمێننەوە لە ناو دوو سوپادا کە زۆرینەی هەرە ڕەهای ئەندامەکانیان لە ڕووسی و ئۆکراینییەکان پێکهاتوون.