شەش مەرجەکەی ئێران بۆ کردنەوەی گەرووی هورمز چیین؟

پەنجەرە

ئێران و دەسەڵاتدارانی عومان ڕایانگەیاند کە دانوستانەکان سەبارەت بە ڕێکخستنی شێوازێکی نوێ بۆ بەڕێوەبردنی هاتووچۆی دەریایی لە گەرووی ستراتیژیی هورمز "ئەرێنی" بوون و گەیشتوونەتە قۆناغێکی پێشکەوتوو، ئەمەش ئومێدەکانی بۆ دەستپێکردنەوەی هاتووچۆی کەشتیوانی لە گەرووەکەدا بەهێزتر کرد.

لە ڕۆژانی ڕابردوودا، دانوستانەکان لەسەر پێشنیازێک بۆ دروستکردنی ڕێڕەوێکی نوێ لە ڕێگەی گەرووەکەوە چڕ ببوونەوە، کە ئێران و عومان بەرپرسیارێتیی بەڕێوەبردنی بگرنە ئەستۆ.
بەڵام هاوكات لەگەڵ زیادبوونی گەشبینییەکان، ئێران زنجیرەیەک داواکاریی ڕاگەیاند کە دەڵێت دەبێت ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پێش بڕیاری کردنەوەی ئەم ڕێڕەوە ئاوییە گرنگە جێبەجێیان بکات. 

ژمارەیەک لەم داواکارییانە لە سنووری ئەو لێکتێگەیشتنە تێدەپەڕن کە لە ١٧ی حوزەیراندا لە نێوان ئەمریکا و ئێران بەدەست هاتبوو، لە کاتێکدا هەندێکی تریان هێنانەوەئارای داواکارییەکانی پێشوون، بەڵام ئەمجارەیان بەستراونەتەوە بە گەرووەکە گەرووەکە بەڕووی کەشتیوانیدا.

لە ڕاگەیەندراوێکدا کە دەستەی ڕادیۆ و تەلەڤزیۆنی فەرمیی ئێران بڵاویکردووەتەوە، محەمەد باقر زولقەدر، ئەمینداری پێشووی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران و ڕاوێژکاری ئێستای ڕێبەری باڵا، هۆشداریی دا کە دەبێت ئەمریکا ڕەفتاری خۆی "ڕاست بکاتەوە" و کۆمەڵێک داواکاری جێبەجێ بکات. 

ڕاگەیەندراوەکە ڕوونیکردووەتەوە کە مەبەست لە "ڕاستکردنەوەی ڕەفتار" ئەم خاڵانەی خوارەوەیە:

١. هەڕەشەنەکردن لە ئێران بە هیچ زمانێک و سووکایەتی نەکردن بە پیرۆزییەکانی گەلی ئێران بۆ هەمیشە.

٢. کۆتاییهێنانی یەکجارەکی بە جەنگ و دەستدرێژی لە دژی ئێران و هاوپەیمانەکانی لە لوبنان، فەڵەستین، یەمەن و عێراق.

٣. هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و کێشانەوەی هێزە دەریایی و ئاسمانییەکانی ئەمریکا لە دەوروبەری ئێران.

٤. پێدانی قەرەبووی تەواو بۆ ئەو زیانانەی بەهۆی دوو جەنگی "دەستدرێژیکارانە"وە بەر ئێران کەوتوون.

٥. هەڵگرتنی سزاکانی "ستەمکارانە و نایاسایی" کە بەسەر گەلی ئێراندا سەپێنراون.

٦. ئازادکردنی بێمەرجی سامانە سڕکراو و "دزراوەکان"ی گەلی ئێران.

ئەم شەش مەرجە سنووری داواکارییەکان فراوانتر دەکەن کە ئێران دەڵێت دەبێت پێش کردنەوەی گەرووکە جێبەجێ بکرێن.

سێباستیان ئاشەر، شیکەرەوەی کاروباری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە بی بی سی، پێیوایە ئەمە ڕەنگدانەوەی توندبوونی هەڵوێستی ئێرانە و دەڵێت: "ئەم مەرجانە پێشتریش لە چوارچێوەی لێکتێگەیشتنەکەدا ئامادەییان هەبوو... بەڵام کاتی جێبەجێکردنیان و ئالیاتی ئەو جێبەجێکردنە بە شێوەیەکی بەرچاو جیاواز دەردەکەون". 
ئاماژە بەوەش دەکات کە ڕەنگە تاران وا هەست بکات کە لە پێگەیەکی بەهێزتری دانوستاندندایە، چونکە گەرووی هورمز "هێشتا تا حەدێکی زۆر داخراوە".

بەڵام تریتا پارسی، جێگری سەرۆکی جێبەجێکاری پەیمانگای کوینسی، کە ناوەندێکی توێژینەوەی ئەمریکییە لە سیاسەتی دەرەوەدا، لە لێدوانێکدا بۆ بەرنامەی "ویکئەند" لە ڕادیۆی جیهانیی بی بی سی ڕایگەیاند کە پێیوایە ئێرانییەکان خۆشیان تێدەگەن کە ئەم هەڵوێستانە زێدەڕۆییان تێدا کراوە و ئەگەری زۆرە لێیان پاشگەز ببنەوە.

پارسی ئاماژە بەوەش دەکات کە ڕەنگە ئەم داواکارییانە بەشێک بن لە تەکتیکی دانوستاندن و دەڵێت: "زۆر ڕێپێدراوە کە ئەوان بەس هەوڵ دەدەن کاتی ئەم پرۆسەیە درێژ بکەنەوە". هەروەها دەڵێت بڕوایەک لای ژمارەیەک لە توندڕەوەکانی ناو ڕژێمی ئێران هەیە کە تاران لە حوزەیراندا بە خێراییەکی زۆر ڕازی بوو لەسەر لێکتێگەیشتنەکە.

پارسی دەڵێت هەندێک  کەس لە ئێران پێیان وایە ئەگەر ئەو دانوستانانە بۆ ماوەیەکی درێژتر بەردەوام بوونایە، دەبووە هۆی بەرزبوونەوەی زیاتری نرخی نەوت و گەیاندنی زیانی زیاتر بە ئابووریی جیهان، ڕەنگە سەرۆک ترەمپ بەو ڕادەیە پەلەی نەدەکرد لە دەرکردنی فەرمانی لێدانی ئامانجە ئێرانییەکاندا. 
وادیارە تاران نایەوێت ئەوەی کە ئەو کەسانە بە "هەڵە"ی دەزانن، دووبارە بکاتەوە.

لەگەڵ ئەوەشدا، پارسی هێشتا چاوەڕوان دەکات کە ڕەنگە لە ماوەی چەند ڕۆژێکی کەمدا گەیشتن بە ڕێککەوتن لەسەر گەرووی هورمز بێتە ئاراوە.
ئەوانەشی لەسەر پشتی کەشتییەکان چاوەڕێن یان چاودێریی جووڵەی نرخی نەوت دەکەن، ئومێدەوارن پێشبینییەکەی ڕاست دەربچێت.