"گۆڕی خۆی بە دەستی خۆی هەڵکەند"؛ پەردە لەسەر پەیوەندییە نهێنییەکانی لۆنا شەبل و ئەسەد لادەدرێت

پەنجەرە

لێکۆڵینەوەیەکی ڕۆژنامەی "The Observer"ی بەریتانی دووبارە دۆسیەی لۆنا شەبل، ڕاوێژکاری پێشووی بەشار ئەسەدی سەرۆکی ڕژێمی ڕووخاوی کردەوە، ئەوەش دوای نزیکەی دوو ساڵ لە ڕاگەیاندنی مردنی لە ئەنجامی ڕووداوێکی هاتووچۆ لە نزیک دیمەشق لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢٤. 

لێکۆڵینەوەکە کۆمەڵێک شایەتحاڵ و بەڵگەی پزیشکی خستۆتە ڕوو کە دەڵێت گومانەکان بەهێزتر دەکەن لەوەی کە ڕووداوەکە مەبەستدار بووبێت و تەنها ڕووداوێکی ئاسایی نەبووبێت.
لەو کاتەدا، دەزگاکانی ڕاگەیاندنی سەر بە ڕژێمی ئەسەد هەواڵی مردنی یەکێک لە نزیکترین ڕاوێژکارەکانی ئەسەدیان لە ڕووداوێکی هاتووچۆدا بڵاوکردەوە. بەڵام ڕۆژنامەکە دەڵێت ژمارەیەک لەو کەسانەی شەبلیان دەناسی و شایەتحاڵی سەرکەوتنی خێرای بوون بۆ ناو بازنەی تەسک و نزیکی سەرکردایەتی ڕژێمی ئەسەد، لە سەرەتاوە بە گێڕانەوە فەرمییەکە بڕووایان نەکردووە.

ڕۆژنامەی "The Observer" لەزاری سەرچاوەیەکەوە کە دەڵێت لە بازنەی ناوەوەی ڕژێمەوە نزیک بووە گواستوویەتیەوە: لە مانگەکانی پێش کوژرانی، دەوروبەری دەسەڵات چاوەڕێی هەواڵی تیرۆرکردنی بوون، و زیادی کردووە: "ئەو بە دەستی خۆی گۆڕی بۆ خۆی هەڵدەکەند".

دوای چەند ڕۆژێک لە مردنی، چەندین گێڕانەوەی جیاواز لەسەر ڕووداوەکە بڵاوکرانەوە؛ یەکێکیان باسی لەوە دەکرد کە ئەگەری هەیە لەلایەن ئێرانەوە کرابێتە ئامانج بەهۆی گومانی سیخوڕیکردن بۆ ئیسرائیل، یەکێکی تر چارەنووسی ئەوی بە پەیوەندییەکی کەسیی  لەگەڵ بەشار ئەسەد دەبەستەوە، لە کاتێکدا گێڕانەوەی سێیەم باسی لە ململانێی ناو کۆشکی سەرۆکایەتی و گرژیی نێوان ئەو و ئەسماء ئەسەد دەکرد.

لێکۆڵینەوەکەی ڕۆژنامەکە بەڵگەیەک پێشکەش ناکات کە هیچ کام لەم گێڕانەوانە یەکلایی بکاتەوە، بەڵام دەڵێت پێداچوونەوە بە بەڵگە پزیشکییەکان و ئەنجامدانی چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەو کەسانەی لە شوێنی ڕووداوەکە و لە نەخۆشخانەی ئه‌لشامی (کە شەبل چارەسەری لێ وەردەگرت) بوون، ڕەگەزی نوێیان بۆ گومانەکانی دەوروبەری ڕووداوە ئاساییەکە زیاکردووە.

هەروەها لێکۆڵینەوەکە لە دەمی حەمیدییەوە گواستوویەتیەوە کە ئەسەد بە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ژنان ناسرابوو، و بەپێی گێڕانەوەی ئەو، ئەم پەیوەندییانە هاوسەری کەسانی نزیک لە ڕژێمەکەشی دەگرتەوە.
حەمیدی بانگەشەی کردووە کە شەبل ئاگاداری ئەم پەیوەندییانە بووە و لە هەندێک ڕەوشدا بەرپرسیارێتی هێنانی ژنانی بۆ ئەسەد لەئەستۆ گرتووە.
لە لایەکی ترەوە، "ئەمیرە" گوتی گوێبیستی گێڕانەوەیان بووە کە داوا لە شەبل کراوە ژنان لە چینە کۆمەڵایەتییە سادەکانەوە، لەنێویاندا کارگوزاران، بۆ ئەسەد دابین بکات.
ئەم گێڕانەوانە وەک بانگەشە بە سەرچاوەکانی لێکۆڵینەوەکە دەمێننەوە و ڕۆژنامەکە بەڵگەی سەربەخۆی پێشکەش نەکردووە بۆ سەلماندنیان.

بەپێی لێکۆڵینەوەکە، گرژیی نێوان شەبل و ئەسماء ئەسەد زیاتر دەبوو هەرچەندە شەبل لە سەری ڕژێمەکەوە نزیکتر دەبووەوە.
ڕۆژنامەکە لەزاری عەبدو ئه‌لدەباغ، ئامۆزای ئەسماء ئەسەدەوە گواستوویەتیەوە کە بوونی شەبل کێشەیەکی جدی بوو بۆ ئەسماء، و بەو واتایە زیادی کرد کە بارودۆخەکە وەک بوونی هاوسەرێک بوو لەگەڵ مێردەکەی و خۆشەویستەکەی لە هەمان شوێندا بێ ئەوەی بتوانیت هیچ بکات.

لێکۆڵینەوەکە پەرەی بە پەیوەندی نێوان شەبل و ئەسماء ئەسەد داوە لە چوارچێوەی زنجیرە پۆدکاستێکدا بە ناونیشانی "We Call Her Emma"، کە لە ژیانی ئەسماء ئەسەد و ڕۆڵە دەنگۆکراوەکەی لە سیستەمی ڕژێم و تاوانەکانیدا دەکۆڵێتەوە.
لە بەرامبەردا، فەواز ئەلئەخرەس، باوکی ئەسماء ئەسەد، ئەم گێڕانەوانەی ڕەتکردەوە و بە ڕۆژنامەکەی ڕاگەیاند کە ئیدعاکانی پەیوەست بە خیانەتی بەشار ئەسەد لە کچەکەی لەسەر وتاری "پووچ و بێ بنەما" بونیاد نراون، و جەختی کردەوە کە ئەسماء لە هیچ کاتێکدا پەیوەندی خیانەتی جدی لە هاوسەرەکەی بەدی نەکردووە.

 هەژموونی لۆنا شەبل

لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٣وە، پێگەی شەبل لە ناو ڕژێمی ڕووخاودا ڕووی لە لاوازی کرد، کە ساڵانێک لە ناو بازنەی نزیکی ئەسەد کاری کردبوو.
دواتر لە کۆمیته‌ى ناوەندیی حزبی بەعس دوورخرایەوە، و بەرپرسیارێتی و دەسەڵاتەکانی کەمکرانەوە.
ڕۆژنامەکە لە زاری سەرچاوەیەکی ئاگادار لە ناو ڕژێمەوە گواستوویەتیەوە کە هەر کەسێک پێگەی خۆی لەو سیستەمەدا لەدەست بدایە، دەبوو بە هێمنی بکشێتەوە و بە کەمبوونەوەی دەسەڵاتی و گێڕانی ڕۆڵێکی بچووکتر ڕازی بێت، و پێیوابوو کە داواکاری و تەماحی شەبل وایکردبوو قبوڵکردنی ئەم گۆڕانکارییە بۆی زەحمەت بێت.
"ئەمیرە" گوتی شەبل لەدەستدانی هەژموونی خۆی قبوڵ نەکرد، و بەپێی گێڕانەوەی ئەو، دەستی کرد بە هەڕەشەکردن لەوەی کە زۆر دەزانێت و ڕەنگە قسە بکات.
ئەوەشی داوەتە پاڵ کە گوتبووی ئەو "خانمی یەکەمی ڕاستەقینەیە"، و زیاتر و زیاتر دەستی کردبوو بە قسەکردن دەربارەی پەیوەندییەکانی بەشار ئەسەد لەگەڵ ژنانی تردا.
 لێکۆڵینەوەکە بەڵگەی سەربەخۆ پێشکەش ناکات کە بسەلمێنێت شەبل ئەم هەڕەشانەی کردووە، بەڵکو دەیداتە پاڵ شایەتحاڵی ئەو سەرچاوەیەی کە قسەی بۆ ڕۆژنامەکە کردووە.

تۆمەتی سیخوڕی و ئاگادارکردنەوەی قاسم سولەیمانی

تەنها گرژییەکانی ناو کۆشک نەبوون کە دەوری شەبلیان دابوو لە دوا قۆناغی ژیانیدا، چونکە لێکۆڵینەوەکە ئاماژە بە بوونی گومان دەکات دەربارەی چالاکی و ڕۆڵی لە ناو بازنە هەستیارەکەی دەوروبەری ئەسەد.

لێکۆڵینەوەکە لەسەر یاداشتێکی دزەپێکراوی پەیوەندیدار بە قاسم سولەیمانی، فەرماندەی پێشووی "فەیلەقی قودس"ی ئێرانی وەستاوە، کە تێیدا ئاگاداری سەرۆکێکی دەزگای هەواڵگری سووریای لە شەبل کردبووەوە و تۆمەتباری کردبوو بە سیخوڕی.

ئیبراهیم حەمیدی گوتی دەرچوونی تۆمەتێکی لەم شێوەیە لە کەسایەتییەکی وەک سولەیمانییەوە کارێکی زۆر مەترسیدار بوو، و زیادی کرد کە شەبل "زۆری دەربارەی هەموو شتێک دەزانی".

گۆڤاری "المجلة"، کە حەمیدی کاری لەگەڵدا دەکات، پێشتر ناوەرۆکی ئاگادارییەکەی سولەیمانی بڵاوکردبووەوە.
ئەم گومانانە لە قۆناغێکدا هاتن کە شایەتی بەرزبوونەوەیەکی گەورەی کرد لە کردەوەکانی تیرۆرکردنی ئیسرائیل لە ناو سوریا لە مانگەکانی سەرەتای ساڵی ٢٠٢٤.
بەپێی لێکۆڵینەوەکە، زیاتر لە دە ئەندامی سوپای پاسدارانی ئێران لەو ماوەیەدا کوژران، پێش ئەوەی کردەوەکان لە یەکی نیساندا بگەنە لوتکە، کاتێک ئیسرائیل بینایەکی سەر بە کۆمەڵگەی دیپلۆماسی ئێرانی لە دیمەشق کردە ئامانج، کە بووە هۆی کوژرانی حەوت ئەفسەری پاسداران، لەنێویاندا یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئێران لە سوریا.
دوای چەند هەفتەیەک لەو هێرشە، دەزگاکانی هەواڵگری ڕژێم برای لۆنا شەبل و هاوسەرەکەیان لە فرۆکەخانەی دیمەشق دەستگیرکرد.
لێکۆڵینەوەکە دەڵێت دەزگاکانی ڕژێم برایەکەیان تۆمەتبار کردبوو بە دزەپێکردنی زانیارییەکانی کۆبوونەوەیەکی هەستیار لە ناو کۆمەڵگەی ئێرانی، و بەپێی تۆمەتەکان، ئەو زانیارییانە گەشتبوونە ئیسرائیل پێش هێرشە ئاسمانییەکانی کە شوێنەکەیان کردە ئامانج.
لێکۆڵینەوەکە بەڵگەیەک پێشکەش ناکات کە بسەلمێنێت برای شەبل بە ڕاستی ئەم زانیارییانەی دزە پێکردووە یان گەیشتوونەتە ئیسرائیل، بەڵام ئاماژە بەوە دەکات کە دەستگیرکردنی، گومانەکانی ناو ڕژێمی زیاتر کرد دەربارەی ئەگەری کارکردنی لۆنا شەبل بۆ لایەنێکی بیانی.

دوا ڕۆژەکانی.. توڕەیی و ترس 

بەپێی شایەتحاڵی پسپۆڕێکی نەخشاندنی نینۆک (تەجمیل) کە بە بەردەوامی لەو ماوەیەدا چاوی بە شەبل دەکەوت، لە مانگەکانی کۆتاییدا وەکو ژنێک وەسفی کردووە کە دەستی کردبوو بە لەدەستدانی هاوسەنگی و خۆڕاگرتنی.
پسپۆڕەکە گوتی شەبل لە یەکێک لە سەردانەکاندا پێی ڕاگەیاندووە کە پێیوایە بابەتەکان چارەسەر دەبن، چونکە ئەسەد، بە بڕوای ئەو، "دنیا دەجوڵێنێت" بۆ گەڕاندنەوەی برایەکەی.
بەڵام چەند ڕۆژێک پێش کوژرانی، بەپێی هەمان شایەتحاڵی، شەبل توڕە و پەشۆکاو دیار بوو.

چی ڕوویدا لە ڕۆژی ڕووداوەکەدا؟

لە ڕۆژی سێشەممە ٢ی تەممووزی ٢٠٢٤، ئاژانسی "سانا" ڕاگەیەندراوی تووشبوونی لۆنا شەبلی بە ڕووداوێکی هاتووچۆ بڵاوکردەوە.
بەپێی شایەتحاڵێک کە گوتی کەمێک دوای ڕووداوەکە گەیشتووەتە شوێنەکە، و بەپێی گێڕانەوەی ئەو، شوێنەواری ئەوتۆ لەسەر ئۆتۆمبێلەکەی شەبل دیاربوو کە ئاماژەیان بەوە دەکرد ئۆتۆمبێلەکەی تووشی کێشانی مەبەستدار بووەتەوە کە بووەتە هۆی دەرچوونی لە ڕێگاکە.

زیادی کرد کە تیمی پاسەوانی شەبل لە دوای ئەو لە قەرەباڵغی هاتووچۆدا گیرسابوونەوە و لە ساتەوەختی ڕووداوەکە لە تەنیشت ئۆتۆمبێلەکە نەبوون.
هەروەها شایەتحاڵەکە گوتی ئەو برینانەی لەسەر سەری شەبل تێبینی کردوون، بە بڕوای ئەو، لەگەڵ بەركەوتنی لێدانێک لە پشتی سەردا دەگونجێن، نەک برینێک کە بەهۆی ڕووداوی هاتووچۆوە دروست بووبێت.

ڕۆژنامەکە شایەتحاڵی ئەم کەسە وەک بەڵگەیەکی بڕڕاوە بۆ ڕوودانی پەلاماردان پێشکەش ناکات، بەڵکو وەک یەکێک لەو گێڕانەوانەی کە پاڵ بە گومانکردن لە گێڕانەوە فەرمییەکە دەنێن.

وێنەی تیشکی مێشک پرسیاری زیاتر دروست دەکات

ڕۆژنامەی "The Observer" ڕایگەیاند کە بینەری وێنەیەکی تیشکی (پشکنین)ی مێشکی شەبل بووە کە لە ڕۆژی ڕووداوەکەدا لە نەخۆشخانەی ئه‌لشامی ئەنجامدراوە.
بەپێی ڕۆژنامەکە، وێنەکە زیاتر لەگەڵ برینێکدا دەگونجێت کە بەهۆی لێدانێکی بەهێزەوە دروست بووبێت، نەک پێکانێکی مێشک کە لە ڕووداوی ئۆتۆمبێلەوە کەوتبێتەوە.
لێکۆڵینەوەکە ئاماژە بە دەرچوونی ڕاپۆرتی پزیشکی یان دادوەریی فەرمی ناکات کە هۆکاری برینەکە یەکلایی بکاتەوە، بۆیە خوێندنەوەی وێنە پزیشکییەکە وەک بەشێک لەو بەڵگانە دەمێنێتەوە کە لێکۆڵینەوەکە پشتی پێ بەستوون بۆ وروژاندنی پرسیار لەسەر سروشتی ئەوەی ڕوویداوە.
هەروەها شایەتحاڵی شوێنی ڕووداوەکە گوتی مۆبایلە کەسییەکەی شەبل دواتر لە ناو سەبەتەی خاشاکدا دۆزراوەتەوە.
ئەمە و ئامێری دووەم کە بۆ کارەکانی بەکاری دەهێنا، ون بووە و لە ناو کەلوپەلە کەسییەکانیدا نەبووە کە گەیشتوونەتە نەخۆشخانە، بەپێی لێکۆڵینەوەکە.

ڕۆژنامەی "The Observer" گوتیشی بینەری تۆمارێکی ڤیدیۆیی بووە کە شۆفێرەکەی شەبل و ئەندامانی تیمی پاسەوانییەکەی نیشان دەدات لە کاتی هێنانە دەرەوەیان لە نەخۆشخانە بە کەلەپچەکراوی، لە ژێر پاسەوانی ئەندامانی دەزگا هەواڵگرییەکانی ڕژێمی ڕووخاودا.

پرسەیەک بێ ئامادەبوونی فەرمیی بەرفراوان

لە ڕۆژی دوای ڕاگەیاندنی کوژرانی شەبل، دەزگاکانی ڕاگەیاندنی ڕژێمی ڕووخاو باسیان لە بەڕێوەچوونی مەراسیمی بەڕێکردنی تەرمەکەی کرد، بەڵام بێ بڵاوکردنەوەی تۆماری ڤیدیۆیی پرسەکە.
لێکۆڵینەوەکە پێیوابوو نەبوونی وێنەکان جێی سەرنج بوو لەبەرچاوگرتنی پێگەی پێشووی شەبل وەک یەکێک لە کەسایەتییە دیارەکانی دەوروبەری ئەسەد.
کەسێک کە لە بەڕێکردنەکەدا بەشداربوو بە ڕۆژنامەکەی ڕاگەیاند کە ژمارەی بەشداربووان زۆر کەم بوو.
زیادی کرد کە تەرمی شەبل لەو کاتەدا بە ئاڵای سوریا دانەپۆشرابوو، لە کاتێکدا ئەوە ڕێکارێکی ئاسایی بوو لە پرسەی بەرپرسانی دیکەی پلە باڵادا.

دوای دوو ساڵ 

دوای تێپەڕبوونی نزیکەی دوو ساڵ بەسەر کوژرانی لۆنا شەبلدا، هیچ ڕوونکردنەوەیەکی فەرمیی نوێ دەرنەکەوتووە کە شوێنی گێڕانەوەکەی ڕژێم بگرێتەوە کە گوتبووی ئەوەی ڕوویدا ڕووداوێکی هاتووچۆ بووە.
لێکۆڵینەوەکە نەگەیشتووەتە ئەنجامێک کە شەبل بە دڵنیاییەوە تیرۆر کرابێت، هەروەها لایەنێکی دیاریکراو بە بەرپڕس ناکات لە کوژرانی، بەڵام شایەتحاڵییەکان، بەڵگە پزیشکییەکان، و ڕووداوەکانی پێش و دوای ڕووداوەکە کۆدەکاتەوە کە دەڵێت گێڕانەوە فەرمییەکە دەخەنە ژێر گومانەوە.
هەروەها لێکۆڵینەوەکە تیۆرییە جیاوازەکانی دەوروبەری چارەنووسی شەبل یەکلایی ناکاتەوە، چی ئەوانەی باسی گومانی سیخوڕی دەکەن بۆ ئیسرائیل، یان ململانێی ناو کۆشکی کۆماری، یان پەیوەندییە دەنگۆکراوەکەی لەگەڵ بەشار ئەسەد و ئەسماء ئەسەد.
ئەوەی ڕێڕەوی شەبل دەیسەلمێنێت، بەپێی ڕۆژنامەکە، قەبارەی ئەو داکەوتنەیە کە بەسەر هەژموونیدا هات لە دوا قۆناغی ژیانیدا، دوای ئەوەی ساڵانێک لە ناوەندی بازنەی سیاسی و ڕاگەیاندنی دەوروبەری سەرۆکی ڕژێمدا بوو.
دوای چەند مانگێکی کەم لە کوژرانی، گرووپەکانی ئۆپۆزسیۆن لە باکووری سوریاوە پێشڕەوییان کرد و دەستیان بەسەر دیمەشقدا گرت، پێش ئەوەی بەشار ئەسەد و ئەسماء ئەسەد بە شەو بۆ دەرەوەی وڵات ڕا بکەن، و ژمارەیەکی زۆر لە بەرپرسانی ڕژێمەکەیان لە دوای خۆیان جێهێشت.
ڕۆژنامەی "The Observer" لێکۆڵینەوەکەی بە ئاماژەدان بە هەڵگەڕانەوە و هاودژی لە کاروانی شەبلدا کۆتایی پێدەهێنێت؛ کە پێیوابوو نزیکیی لە ناوەندی دەسەڵات پاراستنی پێدەبەخشێت، لە کاتێکدا کۆتاییەکەی، بەپێی خوێندنەوەی ڕۆژنامەکە، نیشانیدا کە دڵسۆزی لە ناو سیستەمە دیکتاتۆرییەکاندا گەرەنتییەکی بەردەوام بۆ هەڵگرانی دابین ناکات.