عێراق و هاوکێشە سەختەکە: بەڵێنی واشنتۆن و پێویستیی تاران

پەنجەرە

عێراق لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا پێگەیەکی تایبەت و هەستیاری هەیە؛ لە لایەکەوە هاوبەشێکی ستراتیژیی واشنتۆنە، لە لایەکی ترەوە دراوسێیەکە کە لە ڕووی ئابوورییەوە پشتی بە تاران بەستووە. 

لەگەڵ زیادبوونی گوشارەکانی ئەمریکا بۆ پەراوێزخستن و گۆشەگیرکردنی ئێران، عێراق کەوتووەتە ناو تاقیکردنەوەیەکی سەختەوە کە دەکرێت ئاییندەی ئابوورییەکەی دیاری بکات.

کەم وڵات لە جیهاندا هەیە بە دوو پەیوەندیی ئاوا دژبەیەکەوە بەسترابێتەوە وەکو ئەوەی عێراق لەگەڵ ئێران و ئەمریکادا هەیەتی. 
ئێران وڵاتێکی دراوسێیە کە عێراق لە نێوان ساڵانی ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ جەنگێکی هەشت ساڵەی لەگەڵدا کرد و زیانی گیانی و ئابووریی زۆر گەورەی بۆ هەردوولا بەجێهێشت. بەڵام ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٣دا عێراقی داگیر کرد و ڕژێمی سەددام حوسێنی ڕووخاند، تا قۆناغێکی نوێ لە گۆڕانکاریی سیاسی، دروستکردنی سیستەمێکی دیموکراتی و گۆڕانکاریی ئەمنی لە وڵاتدا دەستپێبکات.

کاتێک لە ساڵی ٢٠١١ ئەمریکا لە عێراق کشایەوە، دەسەڵات و هەژموونی ئێران لە ناو عێراقدا فراوانتر بوو. ئێران سوودی لەو بۆشاییە سیاسی و ئەمنییە وەگرت، ئەوەش لە ڕێگەی ئەو هێز، حیزب و کەسایەتییانەی کە ساڵانێکی درێژ بوو پەیوەندیی بەهێزیان بە تارانەوە هەبوو.

لە مەیدانی جەنگەوە بۆ ژووری هەماهەنگی

شتی سەیر لەوەدا بوو کە ئەم دوو ڕکابەرە سەرسەختە، واتە واشنتۆن و تاران، لە جەنگی دژی ڕێکخراوی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)دا خۆیان لە یەک سەنگەردا بینییەوە. 
لە کاتی کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکانی عێراق لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ تا ٢٠١٧، هەماهەنگییەکی ناڕاستەوخۆ لە نێوان هێزەکانی عێراق (کە ئەمریکا پشتیوانی دەکردن) و ئەو هێزانەی ئێران پشتیوانی دەکردن دروستبوو. 
بەپێی سەرچاوەکان، هەندێک لە گرووپە چەکدارەکانی نزیک لە ئێران بەشدارییان لە کۆبوونەوە ئەمنییەکانی هەماهەنگیدا دەکرد بە مەبەستی تێکشکاندنی داعش و ئازادکردنەوەی شارەکان.

عێراق وەک شادەماری ئابووریی بۆ ئێران

لە ڕووی ئابوورییەوە، بازاڕی عێراق بۆ ئێران زۆر گرنگە. ئامارە فەرمییەکان نیشانی دەدەن کە ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان هەردوو وڵات لە ساڵی ٢٠٢٥دا ١٠ ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە. عێراق بەشێکی زۆری پێداویستییەکانی لە ئێرانەوە هاوردە دەکات، بەتایبەتی کەرەستەی خۆراکی، کەلوپەلی ڕۆژانە و ئەو گازەی بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا بەکاردێت. 
تاران بە چاوی "سی ئابووری" لە عێراق دەڕوانێت کە یارمەتی دەدات ئازاری سزاکانی ئەمریکا کەمتر بکاتەوە، چ لە ڕێگەی بازرگانییەوە یان لە ڕێگەی دەستگەیشتن بە دراوی قورس (دۆلار).

ئەمریکا دەیەوێت سەرچاوەی دۆلار بپچڕێنێت

لە بەرامبەردا، ئەمریکا پێی وایە عێراق بووەتە یەکێک لە گرنگترین ئەو ڕێگایانەی کە ئێران بەکاریان دەهێنێت بۆ خۆدزینەوە لە سزاکان. لەبەر ئەوە، واشنتۆن لەم ساڵانەی دواییدا گوشارەکانی بۆ سەر سیستەمی بانکی عێراق زیاتر کردووە و سزای بەسەر چەندین بانکدا سەپاندووە کە تۆمەتباربوون بە ڕەوانەکردنی پارە بۆ ئێران یان بەشداریکردن لە سپیکردنەوەی پول و قاچاخچییەتی دراو.

جگە لەمە، ڕاپۆرتێکی ئاژانسی ڕۆیتەرز پەردەی لەسەر تۆڕێکی قاچاخچییەتی ڕۆنی سووتەمەنی لادا کە ساڵانە لانیکەم ١ ملیار دۆلار قازانجی بۆ ئێران و هاوپەیمانەکانی لە عێراق دابین دەکرد. 

نزار حەیدەر، شیکەرەوەی سیاسی لە واشنتۆن، پێی وایە بابەتەکە تەنیا بازرگانی یان قاچاخچییەتی دۆلار نییە، بەڵکو تۆمەتی ئەوەش هەیە کە نەوتی ئێران لە ڕێگەی عێراقەوە دەبرێت و بە ناوی نەوتی عێراقییەوە دەفرۆشرێت. 
ئەو ئاماژە بەوە دەکات کە ئیدارەی پێشووی ئەمریکا بەڵگەنامە و وێنەی مانگە دەستکردەکانی داوەتە حکومەتی عێراق بۆ سەلماندنی ئەم بابەتە. حەیدەر جەخت دەکاتەوە کە واشنتۆن بە چاوی دەرچەی سەرەکی بۆ دەربازبوون لە سزاکان دەڕوانێتە عێراق.
حکومەتی عێراق دەیەوێت هاوکارییەکانی لەگەڵ ئەمریکا فراوانتر بکات و وەبەرهێنانی بیانی ڕابکێشێت، بەڵام ئەم ئامانجە ئاسان نییە. حەیدەر پێی وایە هیچ هاوبەشییەکی ڕاستەقینە لەگەڵ واشنتۆن سەرکەوتوو نابێت تا بەغدا نەتوانێت ئەم هەنگاوانە بنێت:
 ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی.
 کۆنترۆڵکردنی چەک بە تەنیا لە دەستی دەوڵەتدا.
 کەمکردنەوەی دەسەڵاتی گرووپە چەکدارەکان.
 ڕاگرتنی بەکارهێنانی ئابووریی عێراق بۆ خزمەتی ئێران.

ئەو ئاماژەش بەوە دەکات کە ئیدارەی ئێستای ئەمریکا ئارەزووی یارمەتیدانی عێراقی هەیە، بەڵام بە وردییەوە چاودێری دەکات بەوەی ئایا بەغدا دەتوانێت لەسەر زەمینی واقع ئەم کێشە هەستیارانە چارەسەر بکات یان نا.

ئایا ئەمریکا سزای بەغدا دەدات؟

ئەمریکا چەندین جار هۆشداریی داوە کە دەکرێت سزای ئەو لایەن یان وڵاتانە بدات کە لە ڕووی ئابوورییەوە یارمەتی ئێران دەدەن.
بەپێی ڕاپۆرتە میدیاییەکان، پێشتر ئەمریکا ڕەوانەکردنی پارەی نەقدی بۆ عێراق ڕاگرتووە و ڕێکاری بەسەر دامەزراوە داراییەکانی عێراقدا سەپاندووە بۆ ئەوەی ڕێگە لە چوونی دۆلار بۆ ئێران بگرێت.
چاودێران پێیان وایە عێراق لە بەردەم گوشارەکانی ئەمریکادا زۆر بێهێزترە بە بەراورد بە وڵاتانی وەک چین، تورکیا و ئیمارات؛ چونکە ئابووریی عێراق بە تەواوی پشتی بە سیستەمی دارایی جیهانی و دۆلار بەستووە و بڕێکی زۆر لە پارە و یەدەگی دارایی عێراق لە ئەمریکایە. 
وەک نزار حەیدەر دەڵێت: "ئەو وڵاتانە خاوەنی بڕیاری سەربەخۆ و سەروەریی خۆیانن، بەڵام عێراق خاوەنی ئەوە نییە."